بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 134

و کیفیت تعلّق آن به مسلمین را مورد بررسی قرار دهیم تا بتوانیم قضاوت کنیم کدام یک از این اقوال درست است و اراضی خراجیه چه تفاوتی با سایر اراضی دارد؟ اصل ارض و ارتفاع آن مال کیست و چگونه باید مصرف شود؟

روایات مربوط به اراضی مفتوح العنوه

اشاره

روایات مربوط به اراضی مفتوح العنوه در ابواب مختلف پراکنده است. صاحب وسائل بعض این روایات را در ابواب «جهاد العدو و ما یناسبه» از کتاب الجهاد جمع آوری کرده است، از جمله:

الف: روایات مربوط به اراضی خراجیه از کتاب الجهاد

1. صحیحه ی محمد بن مسلم:

وَ بِالْإِسْنَادِ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی] عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَهْلِ الذِّمَّهِ مَا ذَا عَلَیْهِمْ مِمَّا یَحْقُنُونَ بِهِ دِمَاءَهُمْ وَ أَمْوَالَهُمْ؟ قَالَ: الْخَرَاجُ وَ إِنْ أُخِذَ مِنْ رُءُوسِهِمُ الْجِزْیَهُ فَلَا سَبِیلَ عَلَی أَرْضِهِمْ وَ إِنْ أُخِذَ مِنْ أَرْضِهِمْ فَلَا سَبِیلَ عَلَی رُءُوسِهِمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ. (1)

تنها مشکلی که این روایت از لحاظ سند دارد مضمره بودن آن است، ولی از آن جا که سائل، جناب محمد بن مسلم است اطمینان حاصل می شود با آن فقاهت و جلالتی که دارد، به این نحو از غیر امام(علیه السلام) نقل نمی کند.

محمد بن مسلم می گوید: از ایشان درباره ی اهل ذمه سؤال کردم چه چیزی