بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 135

بر عهده ی آنان است که با پرداخت آن، دماء و اموالشان محقون و محفوظ می ماند؟ فرمودند: خراج، و اگر از رؤوسشان جزیه أخذ شد، دیگر از زمین شان گرفته نمی شود و اگر از زمین شان خراج أخذ شود، دیگر جزیه ای بر رؤوسشان نیست.

از این روایت استفاده می شود بر غیر درآمد اراضی مفتوح العنوه، یعنی بر جزیه نیز خراج اطلاق می شود. در مورد ذیل روایت هم که حضرت فرمودند: اگر بر رأس جزیه أخذ شود، دیگر از ارض خراج أخذ نمی شود و اگر از ارض أخذ شود، دیگر از رأس أخذ نمی شود، بعضی گفته اند: این حکم به نحو الزامی نیست بلکه به این صورت است که بعد از تثبیت، نباید اضافه گرفته شود؛ یعنی اگر تثبیت شد فقط از ارض خراج بگیرند، دیگر نباید از رأس گرفته شود و اگر تثبیت شد فقط از رأس گرفته شود، دیگر نباید از ارض بگیرند و الا اگر از اوّل مقرّر کنند که هم از ارض و هم از رأس خراج بگیرند، اشکالی ندارد.

2. صحیحه ی زراره:

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَهَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) مَا حَدُّ الْجِزْیَهِ عَلَی أَهْلِ الْکِتَابِ وَ هَلْ عَلَیْهِمْ فِی ذَلِکَ شَیْ ءٌ مُوَظَّفٌ لَا یَنْبَغِی أَنْ یَجُوزَ إِلَی غَیْرِهِ؟ فَقَالَ: ذَلِکَ إِلَی الْإِمَامِ یَأْخُذُ مِنْ کُلِّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ مَا شَاءَ عَلَی قَدْرِ مَالِهِ مَا یُطِیقُ إِنَّمَا هُمْ قَوْمٌ فَدَوْا أَنْفُسَهُمْ (مِنْ أَنْ) یُسْتَعْبَدُوا أَوْ یُقْتَلُوافَالْجِزْیَهُ تُؤْخَذُ مِنْهُمْ عَلَی قَدْرِ مَا یُطِیقُونَ لَهُ أَنْ (یَأْخُذَهُمْ بِهِ) حَتَّی یُسْلِمُوا فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ: (حَتَّی یُعْطُوا الْجِزْیَهَ عَنْ یَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ) وَ کَیْفَ یَکُونُ صَاغِراً وَ هُوَ لَا یَکْتَرِثُ لِمَا یُؤْخَذُ مِنْهُ حَتَّی لَا یَجِدَ ذُلّاً لِمَا