بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 179

لَا رِجَالٍ وَ لَا رِکَابٍ فَهِیَ نَفَلٌ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ.(1)

زراره می گوید: به امام صادق(علیه السلام) درباره ی قول خداوند متعال (یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ) سؤال کردم، فرمودند: انفال برای خدا و رسولش است و آن هر زمینی است که اهل آن بدون این که خیل و رجال و رکاب [سواره یا پیاده] بر آن تاخته شده باشد آن را ترک کرده باشند، که آن نفل برای خدا و رسولش است.

6. روایت محمد بن مسلم:

وَ عَنْهُ [مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَن بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّال] عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی (2)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) أَنَّهُ سَمِعَهُ یَقُولُ: إِنَّ الْأَنْفَالَ مَا کَانَ مِنْ أَرْضٍ لَمْ یَکُنْ فِیهَا هِرَاقَهُ دَمٍ أَوْ قَوْمٌ صُولِحُوا وَ أَعْطَوْا بِأَیْدِیهِمْ وَ مَا کَانَ مِنْ أَرْضٍ خَرِبَهٍ أَوْ بُطُونِ أَوْدِیَهٍ فَهَذَا کُلُّهُ مِنَ الْفَیْ ءِ وَ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ فَمَا کَانَ لِلَّهِ فَهُوَ لِلرَّسُولِ یَضَعُهُ حَیْثُ یُحِبُّ. (3)

محمد بن مسلم می گوید از امام صادق(علیه السلام) شنیدم که فرمودند: انفال آن زمین هایی است که بدون خون ریزی به دست آمده یا قومی آن را مصالحه کرده و با دستان خود اعطاء کرده اند و زمین های مخروبه یا بستر سیل ها و رودخانه ها،

1- وسائل الشیعه، ج 9، کتاب الخمس، ابواب الانفال و ما یختص بالامام، باب1، ح9، ص5269 و تهذیب الاحکام، ج4، ص132.
2- حماد بن عیسی در زمان امام جواد(علیه السلام) از دنیا رفته _ هرچند از ایشان روایتی از امام رضا و امام جواد(علیهما السلام) نقل نشده است _ بنابراین ابراهیم بن هاشم می تواند مستقیماً از ایشان نقل کند و قریب به هزار روایت از ایشان نقل کرده است. (امیرخانی)
3- وسائل الشیعه، ج 9، کتاب الخمس، ابواب الانفال و ما یختص بالامام، باب1، ح10 و تهذیب الاحکام، ج4، ص133.