بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 189

صفحه 189

مسلمانی که مرد مسلمان دیگری را به قتل رسانده و مقتول هیچ وارث مسلمانی ندارد، فقط اولیائی از اهل ذمه از نزدیکانش دارد. حضرت فرمودند: بر امام مسلمین است که اسلام را بر آنان عرضه کند، پس هر یک از ایشان که مسلمان شد، ولیّ او می شود و قاتل را به او می سپارند، اگر خواست می کشد و اگر خواست عفو می کند یا دیه می گیرد، و اگر کسی از نزدیکانش اسلام را نپذیرفت، امام ولیّ اوست، پس اگر خواست قاتل را می کشد یا دیه ی او را می گیرد و در بیت المال مسلمین قرار می دهد؛ زیرا جنایت مقتول بر عهده ی امام است، پس دیه ی او هم برای امام مسلمین است. عرض کردم: اگر امام قاتل را بخشید چه؟ فرمود: این حقّ همه ی مسلمین است، و بر امام است یا بکشد یا دیه بگیرد و نمی تواند عفو کند.(1)

همان طور که ملاحظه نمودید در این روایت فرمود دیه ی مقتولی که هیچ وارثی ندارد متعلّق به امام(علیه السلام) بوده و از انفال می باشد و در بیت المال مسلمین گذاشته می شود.(2)


1- این که در ذیل می فرماید: «إِنَّمَا عَلَی الْإِمَامِ أَنْ یَقْتُلَ أَوْ یَأْخُذَ الدِّیَهَ وَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یَعْفُوَ» و شاید مشهور هم به آن ملتزم باشند، قابل التزام نیست و باید حمل بر تقیه کرد؛ زیرا در همین روایت بیان می کند اگر مقتول وارث داشت، می توانست عفو کند و از آن جا که امام وارث من لا وارث له است، پس طبق همین روایت می تواند عفو کند. علاوه آن که امام(علیه السلام) ولایت دارند و «اولی بالمؤمنین من انفسهم» هستند؛ اگر وارث می تواند عفو کند، امام(علیه السلام) که اولی بالمؤمنین است به طریق اولی می تواند عفو کند. مضاف به این که دیه ی من لا وارث له جزء انفال است و امام(علیه السلام) یضعه حیث یشاء، بنابراین می تواند آن را نگیرد و عفو کند یا بگیرد و دوباره به قاتل برگرداند.
2- شاهد دیگری که می توان اقامه کرد این که اگر کسی خطاءاً دیگری را کشت و قبل از این که دیه بپردازد از دنیا رفت و ورثه و عاقله نداشت، دیه ی مقتول از بیت المال مسلمین پرداخت می شود، در حالی که در روایات دیگر فرمود: همان طور که وارث من لا وارث له امام(علیه السلام) است، جنایت من لا وارث له نیز بر امام است. ü مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَحَدِهِمَا(علیهما السلام) أَنَّهُ قَالَ: فِی الرَّجُلِ إِذَا قَتَلَ رَجُلاً خَطَأً فَمَاتَ قَبْلَ أَنْ یَخْرُجَ إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ مِنَ الدِّیَهِ أَنَّ الدِّیَهَ عَلَی وَرَثَتِهِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ عَاقِلَهٌ فَعَلَی الْوَالِی مِنْ بَیْتِ الْمَالِ. (وسائل الشیعه، ج 29، کتاب الدیات، ابواب العاقله، باب6، ح1، ص397) یا در روایت دیگری می فرماید: ü مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَهَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ رَجُلاً مُتَعَمِّداً ثُمَّ هَرَبَ الْقَاتِلُ فَلَمْ یُقْدَرْ عَلَیْهِ قَالَ: إِنْ کَانَ لَهُ مَالٌ أُخِذَتِ الدِّیَهُ مِنْ مَالِهِ وَ إِلَّا فَمِنَ الْأَقْرَبِ فَالْأَقْرَبِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ قَرَابَهٌ أَدَّاهُ الْإِمَامُ فَإِنَّهُ لَا یَبْطُلُ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِم. (وسائل الشیعه، ج 29، کتاب الدیات، ابواب العاقله، باب4، ح1، ص395) ü وَ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (عَنِ ابْنِ رِئَابٍ) وَ عَمَّارِ بْنِ أَبِی الْأَحْوَصِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(علیهما السلام) عَنِ السَّائِبَهِ فَقَالَ انْظُرُوا فِی الْقُرْآنِ فَمَا کَانَ فِیهِ فَتَحْرِیرُ رَقَبَهٍ فَتِلْکَ یَا عَمَّارُ السَّائِبَهُ الَّتِی لَا وَلَاءَ لِأَحَدٍ عَلَیْهَا إِلَّا اللَّهُ فَمَا کَانَ وَلَاؤُهُ لِلَّهِ فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ وَ مَا کَانَ وَلَاؤُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَإِنَّ وَلَاءَهُ لِلْإِمَامِ وَ جِنَایَتَهُ عَلَی الْإِمَامِ وَ مِیرَاثَهُ لَهُ. (وسائل الشیعه، ج 26، کتاب الفرائض و المواریث، ابواب ولاء ضمان الجریره و الامامه، باب3، ح6، ص248) (امیرخانی)
کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه