کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 192

صفحه 192

إبن إدریس(قدس سره) در السرائر:

جناب ابن ادریس(قدس سره) در مورد دیه ی مقتولی که قاتل، خطاءاً کشته و هیچ عاقله و ضامن جریره ای ندارد می فرماید:

تجب الدیه علی مولاه الذی یرثه، و هو امام المسلمین، فی ماله و بیت ماله، دون بیت مال المسلمین، لانه ضامن جریرته و حدثه، و وارث ترکته، و هذا إجماع منّا لا خلاف فیه. (1)

پس معلوم می شود ایشان نیز بیت المال امام را با بیت المال مسلمین متفاوت می دانستند.

علامه ی حلّی(قدس سره) در مختلف الشیعه:

علامه ی حلی(قدس سره) نیز در ذیل کلام ابن ادریس عبارتی دارند که ممکن است بتوان تأییدی نسبت به کلام ابن ادریس از آن استفاده کرد:

و بالجمله فقول ابن إدریس لا یخلو من قوّه. (2)

1- السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج 3، ص335.
2- مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، ج 9، ص306: قال الشیخ فی (النهایه): و متی لم یکن للقاتل خطأ عاقله، و لا من یضمن جریرته من مولی نعمه، أو مولی تضمّن جریره، و لا له مال، وجبت الدیه علی بیت مال المسلمین. و قال سلّار: یؤدّیها عنه السلطان من بیت المال. و هو قول المفید و ابن البرّاج. و قال ابن إدریس: و هذا أیضا غیر مستقیم، لأنّه خلاف إجماع أصحابنا، بل تجب الدیه علی مولاه الذی یرثه و هو إمام المسلمین، فی ماله و بیت ماله دون بیت مال المسلمین، لأنّه ضامن جریرته و حدثه و وارث ترکته، و هذا إجماع منّا لا خلاف فیه. ... و بالجمله فقول ابن إدریس لا یخلو من قوّه.