بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 207

شد و از لحاظ کبروی هیچ جای تأمل نیست، مهم اثبات صغرای آن است که چگونه برای ما که در آن زمان نبودیم، مفتوح العنوه بودن زمینی ثابت می شود؟

ادّعا شده اراضی عراق، کثیری از اراضی ایران، مصر، شام، خیبر، مکّه و ... مفتوح العنوه است، راه اثبات این ادعا چیست؟

راه های اثبات مفتوح العنوه بودن زمین

اشاره

مرحوم شیخ(قدس سره) نظیر جاهای دیگر فقه که راه های مختلفی برای ثبوت امری پیشنهاد شده و مورد بررسی قرار می گیرد _ مثلاً در کتاب طهارت راه های اثبات نجاست چیزی از قبیل علم وجدانی، شهادت عدلین و ... مورد بررسی قرار می گیرد _ در این جا نیز راه هایی برای اثبات مفتوح العنوه بودن ارض مطرح کرده و مورد بررسی قرار می دهند.

مرحوم شیخ سه راه برای اثبات مفتوح العنوه بودن ارض مطرح می کنند که عبارتند از:

الف) شیاع موجب علم. ب) شهادت عدلین. ج) شیاع مفید ظنّ متآخم للعلم.

الف) شیاع موجب علم

شیاع مفید علم به این است که افراد زیادی بگویند ما ناظر بودیم فلان زمین با تهاجم مسلمین فتح شد، به حدّی که تواطؤ آن ها بر کذب عادتاً محال باشد _ نظیر شیاع در رؤیت هلال که یکی از طرق اثبات رؤیت هلال است(1) _ و این شیاع در نسل های بعد به طور متواتر نقل شده و به ما رسیده باشد که می تواند مفید علم به مفتوح العنوه بودن ارض برای ما باشد که حجیّت ذاتی دارد، ولی