بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 209

ردعی هم از شارع مگر در موارد خاص به ما نرسیده، پس از باب حصول اطمینان حجّت است.

امّا اگر مقصود شیخ از ظنّ متآخم به علم، ظنّی است که به حدّ اطمینان نمی رسد و در نظر عرف هم در حدّ ظن بوده و احتمال خلاف می دهد، می گوییم: چنین ظنّی دلیل بر حجّیتش قائم نشده است. کما این که خود ایشان در رسائل و جاهای دیگر به آن اذعان کرده و فرموده اند: «إن الظنّ لایغنی من الحق شیئاً».

مقتضای اصل در نظر شیخ(قدس سره)، انفال بودن زمین

اشاره

مرحوم شیخ(قدس سره) بعد از مطرح کردن راه های ثبوت مفتوح العنوه بودن زمین می فرماید: اگر در مورد زمینی هیچ یک از این سه طریق کاربرد نداشت، نوبت به اصل عملی می رسد که آن استصحاب عدم کون الارض مفتوح العنوه می باشد (1)؛ چراکه در زمانی مفتوح العنوه نبود، شک می کنیم مفتوح العنوه شد یا خیر، استصحاب عدم جاری می کنیم، هم چنین شک می کنیم ملک مسلمانی شده یا خیر، استصحاب عدم صیرورته ملکاً للمسلم جاری می شود. از طرف دیگر استصحاب عدم صیرورته ملکاً لغیر مسلمٍ نیز جاری می شود، در نتیجه ثابت می شود این ارض مالک و ربّ ندارد و از آن جا که «کلّ ارض لاربّ لها فهو للامام» پس با ضمیمه ی اصل به وجدان، ثابت می شود این زمین برای امام(علیه السلام) بوده و از انفال می باشد.