بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 21

نقد اشکال فاضل قطیفی و محقق اردبیلی(قدس سرهما)

اولاً: همان طور که بیان کردیم، مقاسمه اصطلاح برای مزارعه و مساقاتِ اراضی خراجیه است که به اعتبار تقسیم سهم بین والی و کسانی که زمین به آن ها واگذار شده، اصطلاحاً مقاسمه گفته می شود و به کسی که از طرف والی متصدّی این کار است، قاسم گفته می شود. بنابراین قاسم از لحاظ عرفی انصراف دارد به نماینده ی والی جائر که به عنوان طرف مقاسمه واقع می شود.

ثانیاً: فرضاً هم قاسم در معنای لغوی اش به کار رفته باشد، مراد تقسیم کننده ی اشتراکات و مال هایی که به نحو مشاع مشترک بودند نیست، بلکه کسی است که از طرف سلطان بر این کار گمارده شده و کارش تقسیم آن چیزهایی است که سلطان نیز در آن سهم دارد، مانند زکات و خراج، بنابراین اشکال فاضل قطیفی و به تبع ایشان محقق اردبیلی(قدس سرهما) وارد نیست.

2. موثقه ی اسحاق بن عمار:

اشاره

وَ عَنْهُ [مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّد] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی مِنَ الْعَامِلِ وَ هُوَ یَظْلِمُ قَالَ: یَشْتَرِی مِنْهُ مَا لَمْ یَعْلَمْ أَنَّهُ ظَلَمَ فِیهِ أَحَداً.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّد. (1)

این روایت را جناب شیخ طوسی(قدس سره) با سند صحیح از احمد بن محمد نقل می کنند و ایشان از الحسن بن علی که یا الحسن بن علی بن فضال است یا الحسن بن علی الوشاء الکوفی که هر کدام باشد، ثقه است و ایشان هم از ابان