کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 224

صفحه 224

إشعار دارد فی الجمله تردیدی در آن داشته است.

عبارت ایشان این چنین است:

و علی الروایه التی رواها أصحابنا أن کل عسکر أو فرقه غزت بغیر أمر الإمام فغنمت یکون الغنیمه للإمام خاصه هذه الأرضون و غیرها مما فتحت بعد الرسول إلا ما فتح فی أیام أمیر المؤمنین إن صح شی ء من ذلک یکون للإمام خاصه، و یکون من جمله الأنفال التی له خاصه لا یشرکه فیها غیره. (1)

1- المبسوط فی فقه الإمامیه، ج 2، ص34. و أما أرض السواد ... و روی أن ارتفاعها کان فی عهد عمر مائه و ستین ألف ألف درهم فلما کان فی زمن الحجاج رجع إلی ثمانیه عشر ألف ألف درهم فلما ولی عمر بن عبد العزیز رجع إلی ثلاثین ألف ألف درهم فی أول سنه و فی الثانیه بلغ ستین ألف ألف فقال: لو عشت سنه أخری لرددتها إلی ما کان فی أیام عمر فمات تلک السنه، و کذلک أمیر المؤمنین(علیه السلام) لما أفضی الأمر إلیه أمضی ذلک لأنه لم یمکنه أن یخالف و یحکم بما یجب عنده فیه، و الذی یقتضیه المذهب أن هذه الأراضی و غیرها من البلاد التی فتحت عنوه أن یکون خمسها لأهل الخمس فأربعه أخماسها یکون للمسلمین قاطبه ... و لا یصح بیع شی ء من هذه الأرضین و لا هبته و لا معاوضته و لا تملیکه و لا وقفه و لا رهنه و لا إجارته و لا إرثه، و لا یصح أن یبنی دورا و منازل و مساجد و سقایات، و لا غیر ذلک من أنواع التصرف الذی یتبع الملک، و متی فعل شی ء من ذلک کان التصرف باطلا و هو باق علی الأصل، و علی الروایه التی رواها أصحابنا أن کل عسکر أو فرقه غزت بغیر أمر الإمام فغنمت یکون الغنیمه للإمام خاصه هذه الأرضون و غیرها مما فتحت بعد الرسول إلا ما فتح فی أیام أمیر المؤمنین إن صح شی ء من ذلک یکون للإمام خاصه، و یکون من جمله الأنفال التی له خاصه لا یشرکه فیها غیره. این که از این عبارت استفاده شود شیخ طوسی(قدس سره) فی الجمله تردیدی در اشتراط اذن داشته، مشکل است، مگر این که گفته شود چون قبل آن فرموده که این اراضی ملک مسلمین است پس استفاده می شود این که بعدش فرموده «و علی الروایه التی ...» نوعی تردید در آن داشته است. ولی با توجه به عبارت قبل از آن که فرمود: «و کذلک أمیر المؤمنین(علیه السلام) لما أفضی الأمر إلیه أمضی ذلک لأنه لم یمکنه أن یخالف و یحکم بما یجب عنده فیه» استفاده می شود سیره ی حضرت در أخذ خراج از سواد عراق تقیهً بوده و صحیحه ی محمد بن مسلم نیز که فرمود سیره ی حضرت در مورد ارض عراق، امام برای سایر اراضی است، اختصاص به زمان تقیه دارد. (امیرخانی)