بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 226

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: إِذَا غَزَا قَوْمٌ بِغَیْرِ إِذْنِ الْإِمَامِ فَغَنِمُوا کَانَتِ الْغَنِیمَهُ کُلُّهَا لِلْإِمَامِ وَ إِذَا غَزَوْا بِأَمْرِ الْإِمَامِ فَغَنِمُوا کَانَ لِلْإِمَامِ الْخُمُسُ.(1)

عباس ورّاق از شخصی که نام برد و او از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: اگر قومی به غیر إذن امام بجنگد و غنیمتی کسب کنند(2) ، تمام آن غنائم متعلّق به امام است، ولی اگر با إذن امام بجنگند غنیمتی که به دست می آورند خمس آن برای امام(علیه السلام) است [و بقیه برای مقاتلین است].

این روایت عمده دلیلی است که مورد استناد فقهاء قرار گرفته، ولی همان طور که ملاحظه فرمودید از لحاظ سند مرسله است. علاوه آن که الحسن بن احمد بن بشار نیز در سند واقع شده که توثیق ندارد و یعقوب نیز مشترک بین چند نفر می باشد.

پس روایت از لحاظ سند قابل اعتماد نیست و اگر مدرک فتوای مشهور فقط این روایت بود _ کما این که بعضی فقط به این روایت تمسّک کرده اند _ نمی توانستیم قبول کنیم، ولی بعضی به روایت دیگری نیز تمسّک کرده اند و آن صحیحه ی معاویه بن وهب است.

2. صحیحه ی معاویه بن وهب:

وَ عَنْهُ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیم] عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَهَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام): السَّرِیَّهُ یَبْعَثُهَا الْإِمَامُ فَیُصِیبُونَ غَنَائِمَ کَیْفَ یُقْسَمُ؟ قَالَ: إِنْ قَاتَلُوا عَلَیْهَا مَعَ أَمِیرٍ أَمَّرَهُ الْإِمَامُ عَلَیْهِمْ أُخْرِجَ مِنْهَا الْخُمُسُ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ قُسِمَ بَیْنَهُمْ ثَلَاثَهُ