کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 232

صفحه 232

شیخ طوسی(قدس سره) ملتزم به انفال بودن اراضی مفتوح در زمان خلفاء شده است. عبارت ایشان در المبسوط این چنین است:

و علی الروایه التی رواها أصحابنا أن کل عسکر أو فرقه غزت بغیر أمر الإمام فغنمت یکون الغنیمه للإمام خاصه هذه الأرضون و غیرها مما فتحت بعد الرسول إلا ما فتح فی أیام أمیر المؤمنین إن صح شی ء من ذلک یکون للإمام خاصه، و یکون من جمله الأنفال التی له خاصه لا یشرکه فیها غیره.

امّا بعضی مانند شیخ انصاری(قدس سره) وجوه دیگری برای اثبات خراجی بودن مفتوحات بیان کرده اند که به شرح ذیل می باشد:

وجوه شیخ(قدس سره) برای اثبات خراجی بودن اراضی مفتوح در زمان خلفاء

وجه اوّل: اغلب فتوحات زمان خلیفه ی ثانی به اذن امیرالمؤمنین(علیه السلام) بوده

اشاره

اوّلین وجهی که مرحوم شیخ اقامه می کند این است که فتوحات در زمان خلیفه ی ثانی _ که اغلب فتوحات را تشکیل می دهد _ به إذن امیرالمؤمنین(علیه السلام) بوده است (1)که دو شاهد می توان بر آن اقامه کرد:

1- المکاسب المحرمه، ج 2، ص243: الظاهر أنّ أرض العراق مفتوحه بالإذن کما یکشف عن ذلک ما دلّ علی أنّها للمسلمین، و أمّا غیرها ممّا فتحت فی زمان خلافه الثانی، و هی أغلب ما فتحت، فظاهر بعض الأخبار کون ذلک أیضاً بإذن مولانا أمیر المؤمنین(علیه السلام) و أمره، ففی الخصال فی أبواب السبعه، فی باب أنّ اللّه تعالی یمتحن أوصیاء الأنبیاء فی حیاه الأنبیاء فی سبعه مواطن، و بعد وفاتهم فی سبعه مواطن ... . و الظاهر أنّ عموم الأُمور إضافیٌّ بالنسبه إلی ما لا یقدح فی رئاسته ممّا یتعلّق بالسیاسه، و لا یخفی أنّ الخروج إلی الکفّار و دعاءَهم إلی الإسلام من أعظم تلک الأُمور، بل لا أعظم منه.