بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 247

ائمه(علیهم السلام) حاصل کنیم. بله، ممکن است در موردی _ نه به عنوان قاعده ی کلّیه _ علم به رضایت امام(علیه السلام) حاصل شود که آن حکمش جداست.

امّا این که شیخ استناد کردند به روایتی که می فرماید: «أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَنْصُرُ هَذَا الدِّینَ بِأَقْوَامٍ لَا خَلَاقَ لَهُمْ» می گوییم معنای آن، این نیست که پس عمل آنان مورد رضایت ائمه(علیهم السلام) می باشد، بلکه عمل آن ها حرام بوده و امام هم راضی به عمل آنان نبوده، ولی نتیجه ی نهایی آن عمل این شده که اسلام گسترش یافته و از این حیث مورد رضایت ائمه(علیهم السلام) بوده امّا از حیث کیفیت، مرضی ائمه(علیهم السلام) نبوده است.

وجه سوم: حمل فعل مسلمین در جهاد بر صحّت

اشاره

سومین وجهی که شیخ برای احراز إذن امام(علیه السلام) در فتح بلاد ذکر می کنند آن است که: همان طور که در معاملات و افعال دیگر، فعل مسلمانان را حمل بر صحت می کنیم، باید فعل مسلمانان در جهاد و فتح بلاد را نیز حمل بر صحّت