بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 248

کنیم و در نتیجه بگوییم جهادشان با إذن امام(علیه السلام) واقع شده است.(1)

نقد وجه سوم

اشاره

خدمت مرحوم شیخ عرض می کنیم: مقصودتان از حمل فعل مسلم بر صحت، کدام مسلم است؟ اگر مقصودتان خلفاء و امرایی که در مرکز قدرت بودند باشد، باید بگوییم یقین به حرام بودن فعلشان داریم؛ زیرا آن ها غاصبانه در مسند حکومت قرار گرفته و تجهیز جیش کردند، پس احتمال صحّت نمی دهیم تا حمل بر صحّت کنیم.

و اگر مقصودتان توده ی مسلمانانی که با فرمان خلفاء و امراء جهاد کردند می باشد، می گوییم: فعل آنان را نیز نمی توانیم حمل بر صحت کنیم؛ زیرا آنان حکام را اولی الامر خود می دانستند و معتقد بودند خلیفه ی پیامبرند و باید از آنان اطاعت کرد، لذا نمی توان حمل بر صحّت کرد؛ چون براساس این عقیده جهاد می کردند.

امّا اگر مقصودتان شیعیان محدودی که طبق نقل برخی تواریخ در بعضی غزوات شرکت می کردند باشد، می گوییم: قطعاً فعل آنان حمل بر صحّت می شود، ولی معلوم نیست فعل آنان به عنوان جهاد بوده یا به عنوان تقیه. علاوه آن که فتح فقط مستند به آنان نیست، بلکه مستند به کل است، در حالی که نمی توان فعل اکثریت آنان را حمل بر صحّت کرد.