بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 249

اشکال سید خویی(قدس سره) بر وجه سوم

اشاره

سید خویی(قدس سره) بر شیخ این چنین اعتراض می کنند که حمل فعل مسلم بر صحّت در موردی است که فعل دو وجه داشته باشد؛ وجه صحّت و وجه فساد، مانند بیع که ممکن است به نحو صحیح واقع شود و ممکن است به نحو فاسد که طبق أصاله الصحه می توانیم بگوییم به نحو صحیح واقع شده است. امّا اگر هر دو وجهی که فعل دارد صحیح باشد، دیگر نمی توان حمل بر صحّت کرد و با حمل بر صحّت، اثبات یک شقّ آن کرد؛ مثلاً کسی که نماز می خواند و نمی دانیم نمازش، نماز واجب است یا مستحب، یا نمی دانیم أداء است یا قضاء، نمی توانیم أصاله الصحه جاری کرده بگوییم نمازش، نماز واجب و أداء می باشد؛ چون شقّ دیگر آن یعنی نماز مستحب و نماز قضاء نیز صحیح است. در ما نحن فیه هم از آن جا که هر دو وجه غزو صحیح بوده _ یعنی اگر با إذن امام(علیه السلام) باشد، اراضی متعلّق به مسلمین شده و خراجی می باشد و اگر بدون إذن امام(علیه السلام) باشد، متعلّق به امام(علیه السلام) شده و از انفال می باشد _ نمی توان أصاله الصحه جاری کرد و گفت با إذن امام(علیه السلام) بوده و ارض خراجی می باشد. (1)