بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 284

است و باید مدارک مسأله از جمله روایاتی که در این زمینه وجود دارد مورد بررسی قرار بگیرد.

اثرات تعلّق موات به امام(علیه السلام)

اشاره

قبل از این که این روایات را مورد بررسی قرار دهیم، این سؤال مطرح می شود: چه اثری مترتب می شود بر این که موات را که هیچ ارزشی ندارد ملک امام(علیه السلام) بدانیم؟

پاسخ این سؤال آن است که تمام احکام ملکیت بر آن مترتب می شود و در نتیجه کسی حق ندارد بدون إذن امام(علیه السلام) در آن تصرّف کند و مقدار تصرّف در آن هم باید به مقداری که إذن داده شده باشد. اگر این إذن برای همه حتّی کافر حربی داده شده باشد، یک اثری دارد، اگر برای خصوص مسلمانان إذن داده شده باشد اثر دیگری دارد و اگر برای خصوص شیعه إذن داده شده باشد باز اثر دیگری دارد.

علاوه بر آن باید ببینیم مدت زمان اذنی که داده شده چقدر است؟ آیا الی الابد جریان دارد یا این که در زمان غیبت، فقیهی که نیابت عامه از امام زمان(علیه السلام) دارد می تواند آن إذن را بردارد و اگر می تواند إذن را بردارد تا چه حد برای او میسّر است؟

آیا بنابر مبنای این که احیاء مُملِّک است یا حقّ اولویت می آورد ولیّ فقیه می تواند حدودی را برای احیاء معیّن کند یا خیر و هر کس به هر اندازه ای احیاء کند مانعی ندارد و اگر ولیّ فقیه می تواند حدودی را معیّن کند آیا حتّی در روایات هم بیان شده باشد این اختیار برای ولیّ فقیه وجود دارد؟

این ها مسائل کلان و مهمّی است که نظام اسلامی و هر فردی می تواند با آن سر و کار داشته باشد.