بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 324

تَرَکَهَا أَهْلُهَا» موات بالعرض باشد که خارج از محلّ بحث می باشد.

ولی این احتمال منتفی است؛ زیرا:

اولاً: فرضی که سائل مطرح کرده، مواتی است که مورد إعراض اهلش واقع شده و آن را ترک کرده اند، چنین مواتی ملک امام(علیه السلام) بوده و حکم آن با موات بالأصاله فرقی ندارد و مسبوقیت به احیاء دخیل در حکم نیست.

ثانیاً: اگر مسبوقیت به إحیاء دخیل در حکم است، پس چرا فرمود طسق آن را به امام(علیه السلام) بپردازد؟! مناسب بود بفرماید طسق را به صاحبان قبلی بپردازد، چنان که در بعضی روایات فرموده که اگر صاحبش را شناخت «فَلْیُؤَدِّ إِلَیْهِ حَقَّهُ».(1)

بنابراین این که می فرماید: «یُؤَدِّیهِ إِلَی الْإِمَامِ» قرینه می شود بر این که چون علاقه ی صاحبان اوّلیه به آن زمین قطع و زمین موات شده، پس حکمش با موات بالأصاله که از أنفال است همسان است، لذا احتمال قابل اعتنایی در این که مسبوقیت به إحیاء دخیل در حکم باشد وجود ندارد و از طرف دیگر کلام امام(علیه السلام) نیز مطلق است، پس به اطلاق کلام أخذ می کنیم که شامل هر زمین مواتی می شود.

3. این روایت بیان می کند اگر مؤمنی زمینی را احیاء کرد باید طسق آن را در حال هُدنه به امام(علیه السلام) بپردازد، در حالی که این خلاف فتوا بوده و کسی فتوای به لزوم پرداخت طسق نمی دهد.

می توان از این اشکال این طور پاسخ داد که لزوم پرداخت طسق، به اقتضای