بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 349

و به زبان لاتین taska (طسک) نوشته شده است و احتمال دارد tax به زبان انگلیسی از همین طسقِ تلمود گرفته شده باشد(1). پس این که گفته کلمه ی طسق معرّب است، درست است امّا این که از فارسی گرفته شده یا از لاتین خیلی معلوم نیست و مناسب تر آن است که بگوییم از تلمود أخذ شده، هرچند باز قابل اعتماد نیست و باید بررسی بیشتری شود.

به هر حال این که در روایات از لفظ طسق به جای کلمه ی «اجرت» استفاده شده، معلوم می شود که عنایتی روی آن بوده و دقیقاً به معنای اجرت نیست و پرداخت آن با ملک هم سازگاری دارد؛ زیرا به هر حال زمین قبلاً مال امام(علیه السلام) و از انفال بوده و امام(علیه السلام) به عنوان ولی مسلمین و رئیس حکومت که باید جامعه را تنظیم کند، اختیاراتی دارد و وقتی اجازه می دهد کسی با احیاء مالک شود که در مقابل _ متناوباً یا دفعهً یا به نحو دیگر _ چیزی پرداخت کند.

بنابراین دلیلی وجود ندارد که طسق به معنای اجرت الارض باشد به حدّی که با روایاتی که بیان می کند احیاء مملّک است تعارض کرده، یا قرینه باشد بر این که آن روایات مفید اولویت است، نه بیشتر.

امّا در مورد روایت کابلی که در آن لفظ خراج ذکر شده نیز می گوییم: اولاً: از لحاظ سند ناتمام است. ثانیاً: گرچه خراج به یک معنا به منزله ی اجرت ارض در اراضی خراجیه گفته شده، ولی بر مطلق آن چه از ارض أخذ می شود نیز اطلاق می شود.

بنابراین نمی توانیم بگوییم در حدّی است که بتواند قرینه برای صرف از آن ظهورهای قوی در ملکیت باشد.