بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 350

رفع استغراب بین مملّکیت احیاء و پرداخت طسق

در روایاتِ بیانگرِ تحلیل ارض مانند روایت مسمع، ظاهر آن است که هم ارض و هم ما اخرج الله منها تحلیل شده است؛ زیرا مسمع نزد امام(علیه السلام) مال حاصل از غوص _ که فرد بارزش لؤلؤ و عنبر است _ برده بود که امام(علیه السلام) به او فرمودند: «یَا أَبَا سَیَّارٍ الْأَرْضُ کُلُّهَا لَنَا فَمَا أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْهَا مِنْ شَیْ ءٍ فَهُوَ لَنَا»(1) و در ادامه فرمودند: «یَا أَبَا سَیَّارٍ قَدْ طَیَّبْنَاهُ لَکَ وَ حَلَّلْنَاکَ مِنْهُ فَضُمَّ إِلَیْکَ مَالَکَ وَ کُلُّ مَا کَانَ فِی أَیْدِی شِیعَتِنَا مِنَ الْأَرْضِ فَهُمْ فِیهِ مُحَلَّلُونَ».

پس معلوم می شود هم «ارض» و هم «ما اخرج الله منها» _ یعنی آن چه که مربوط به ارض بوده و به تبع ارض است _ برای شیعیان تحلیل شده، در حالی که در روایات صحیحه آمده کسی که غوص انجام می دهد باید خمس(2) آن را