بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 353

راویان با اراضی مواتی که محیاه شده، با اراضی مفتوح العنوه متفاوت است.(1)

در مورد اراضی مفتوح العنوه در روایات متعددی نسبت به خرید و فروش آن زمین ها که متعلّق به جمیع مسلمین می باشد سؤال شده، ولی در پاسخ با این که یک نوع حق و اولویتی برای کسانی که بر روی آن اراضی کار کرده اند قائل شده اند، از خرید و فروش آن زمین ها نهی کرده اند _ هرچند ما در جمع بین آن روایات بیان کردیم گرچه رقبه قابل خرید و فروش نیست، ولی حق قابل خرید و فروش است _ به خلاف اراضی غیر مفتوح العنوه که در هیچ یک از روایات متعدد مربوط به جواز خرید و فروش بیان نشده که آن چه قابل خرید و فروش می باشد حق است و رقبه قابل خرید و فروش نیست، بلکه بعض آن روایات نزدیک به صراحت است که رقبه خرید و فروش می شود، در حالی که اگر کسی مالک رقبه نباشد چطور می تواند رقبه را بفروشد؟!

مضاف به این که بعضی قائلند اصلاً حق قابل خرید و فروش نیست، هرچند ما آن را قبول نداریم، یا در بحث وقف بعضی قائلند که باید موقوفه، عین و مملوک باشد تا واقف بتواند آن را وقف کند، لذا بنابر اولویت کسی نمی تواند