بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 362

آیا پرداخت طسق و خراج بر محیی لازم است؟

اشاره

تا این جا بیان کردیم که محیی مالک ارض می شود و در عین حال منافات ندارد که پرداخت طسق نیز بر او لازم باشد؛ زیرا طسق به معنای اجرت ارض نیست تا با مالکیت تضاد داشته باشد، حال این مسأله را مورد رسیدگی قرار می دهیم که آیا واقعاً پرداخت طسق بر محیی لازم است یا خیر؟

اصل اوّلی در ملکیت آن است که هیچ چیزی بر عهده ی مالک نیست، کما این که بنابر اولویت نیز ظاهر روایات، افاده ی اولویت مجانی و أحقّیت بلاعوض است، نظیر أحقّیتی که کسی نسبت به نشستن در مسجد یا استفاده ی از اوقاف عامه پیدا می کند که اولویت بدون پرداخت وجه است.

از سه روایت صحیح ذیل نیز استفاده می شود پرداخت طسق و خراج لازم نیست، که عبارتند از:

روایات دالّ بر عدم لزوم پرداخت طسق بالاطلاق المقامی

1. صحیحه ی معاویه بن وهب:

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّهٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَهَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) یَقُولُ: أَیُّمَا رَجُلٍ أَتَی خَرِبَهً بَائِرَهً فَاسْتَخْرَجَهَا وَ کَرَی أَنْهَارَهَا وَ عَمَرَهَا فَإِنَّ عَلَیْهِ فِیهَا الصَّدَقَهَ فَإِنْ کَانَتْ أَرْضٌ لِرَجُلٍ قَبْلَهُ فَغَابَ عَنْهَا وَ تَرَکَهَا فَأَخْرَبَهَا ثُمَّ جَاءَ بَعْدُ یَطْلُبُهَا فَإِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ وَ لِمَنْ عَمَرَهَا. (1)

در این روایت می فرماید: هر کسی ارض خربه ی بائری را آباد کند، صدقه