بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 381

بِهِ عَلَی نَقْضِ الَّذِی أَظْهَرَ لَکَ خَرَجَ عِنْدَکَ مِمَّا وَصَفَ لَکَ وَ أَظْهَرَ وَ کَانَ لِمَا أَظْهَرَ لَکَ نَاقِضاً إِلَّا أَنْ یَدَّعِیَ أَنَّهُ إِنَّمَا عَمِلَ ذَلِکَ تَقِیَّهً وَ مَعَ ذَلِکَ یُنْظَرُ فِیهِ فَإِنْ کَانَ لَیْسَ مِمَّا یُمْکِنُ أَنْ تَکُونَ التَّقِیَّهُ فِی مِثْلِهِ لَمْ یُقْبَلْ مِنْهُ ذَلِکَ لِأَنَّ لِلتَّقِیَّهِ مَوَاضِعَ مَنْ أَزَالَهَا عَنْ مَوَاضِعِهَا لَمْ تَسْتَقِمْ لَهُ وَ تَفْسِیرُ مَا یُتَّقَی مِثْلُ أَنْ یَکُونَ قَوْمُ سَوْءٍ ظَاهِرُ حُکْمِهِمْ وَ فِعْلِهِمْ عَلَی غَیْرِ حُکْمِ الْحَقِّ وَ فِعْلِهِ فَکُلُّ شَیْ ءٍ یَعْمَلُ الْمُؤْمِنُ بَیْنَهُمْ لِمَکَانِ التَّقِیَّهِ مِمَّا لَا یُؤَدِّی إِلَی الْفَسَادِ فِی الدِّینِ فَإِنَّهُ جَائِزٌ.(1)

مسعده بن صدقه می گوید: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم که وقتی سؤال شد درباره ی ایمان کسی که بر ما حقّش و برادری اش لازم است چگونه می باشد و به چیز ثابت می شود و به چه چیز باطل می شود، فرمودند: ایمان گاهی به دو صورت اتخاذ می شود، یکی آن است که برای تو از او ظاهر می شود. پس اگر از او ظاهر شود مثل آن چه که تو به آن قائل هستی [یعنی قائل به ولایت باشد] ولایت و اخوت او بر تو محقق و ثابت می شود، مگر این که از او چیزی بروز کند که ناقض آن چیزی که خود را به آن [ولایت] وصف می کند و برای تو ظاهر کرده، باشد. پس اگر چیزی از او بروز کند که دالّ بر نقض آن چه بر تو ظاهر کرده بود باشد، از آن چه برای تو از خود وصف کرده بود خارج می شود، مگر این که ادعا کند تقیهً آن را انجام داده است. با این حال دقت می شود که اگر تقیه در مثل آن موارد ممکن نباشد، حرفش مورد قبول واقع نمی شود؛ چراکه تقیه جا دارد و اگر کسی در غیر جای آن استفاده کند، اهل تقیه نیست ... .

پس در این روایت نیز مؤمن به کسی گفته می شود که اهل ولایت باشد.