بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 396

اجماع به خاطر محتمل المدرک بودن قابل اعتماد نیست.

البته در روایات چیزی با لفظ عامره یا در قوّه ی آن وارد نشده، لذا اگر بخواهیم اثبات ملکیت امام(علیه السلام) بر این اراضی کنیم باید از ادلّه ای که به نوع دیگری افاده ی انفال بودن ارض عامره می کند استفاده کنیم.

ادلّه ی انفال بودن ارض عامره ی بالاصاله

1. روایات «کُلُ أَرْضٍ لَا رَبَّ لَهَا»

روایاتی که بیان می کند «کُلُ أَرْضٍ لَا رَبَّ لَهَا» از انفال است، دلالت می کند ارض عامره ای که در شطوط و حاشیه ی انهار و جاهای دیگر بوده و مالک خاصی ندارد از انفال می باشد. از جمله صحیحه ای که صاحب وسائل(قدس سره) از تفسیر علی بن ابراهیم نقل می کند، بنابر این که بگوییم نسخه ی صحیحی از تفسیر قمی در دست صاحب وسائل بوده است.

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَهَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) عَنِ الْأَنْفَالِ فَقَالَ: هِیَ الْقُرَی الَّتِی قَدْ خَرِبَتْ وَ انْجَلَی أَهْلُهَا فَهِیَ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ مَا کَانَ لِلْمُلُوکِ فَهُوَ لِلْإِمَامِ وَ مَا کَانَ مِنَ الْأَرْضِ الْخَرِبَهِ لَمْ یُوجَفْ عَلَیْهِ بِخَیْلٍ وَ لَا رِکَابٍ وَ کُلُ أَرْضٍ لَا رَبَ لَهَا وَ الْمَعَادِنُ مِنْهَا وَ مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ مَوْلًی فَمَالُهُ مِنَ الْأَنْفَالِ.(1)