بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 402

آیا اراضی عامره ی بالاصاله با حیازت تملّک می شود؟

اشاره

آیا جایز است کسی اراضی عامره ی بالاصاله را حیازت کند و اگر حیازت کرد مالک می شود؟

بیان شیخ(قدس سره) در تملّک با حیازت

اشاره

مرحوم شیخ در پاسخ می فرماید «وجهان»(1) : یک احتمال این که چون ملک امام(علیه السلام) می باشد اصلاً کسی حق ندارد در آن تصرّف کند، چه رسد به این که با حیازت مالک آن شود، لذا اگر می خواهد در آن تصرّف کند باید به گونه ای از محضر خود امام یا نوّاب آن حضرت إذن بگیرد.

احتمال دیگر آن که هرچند ملک امام(علیه السلام) می باشد، ولی منافات با تملّک به حیازت ندارد و همان طور که اراضی موات که ملک امام(علیه السلام) است با إحیاء ملک محیی می شود، اراضی عامره ی بالاصاله نیز با حیازت ملک حیازت کننده می شود. و دالّی نیز بر آن وجود دارد و آن روایتی است که می فرماید: «مَنْ سَبَقَ إِلَی مَا لَا یَسْبِقُهُ إِلَیْهِ مُسْلِمٌ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ»؛ کسی که سبقت بگیرد به چیزی که مسلمانی به آن سبقت نگرفته، احق به آن می باشد.

نقد کلام شیخ(قدس سره)

اولاً: روایت «مَنْ سَبَقَ إِلَی مَا لَا یَسْبِقُهُ إِلَیْهِ مُسْلِمٌ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ» در مجامع روایی شیعه فقط در عوالی اللئالی(2) ذکر شده که هیچ سندی ذکر نمی کند و ظاهراً از