بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 407

کامل روایت سکونی این چنین است:

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) قَالَ: فِی رَجُلٍ أَبْصَرَ طَیْراً فَتَبِعَهُ حَتَّی وَقَعَ عَلَی شَجَرَهٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَأَخَذَهُ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام): لِلْعَیْنِ مَا رَأَتْ وَ لِلْیَدِ مَا أَخَذَتْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ.(1)

سکونی از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند که امیرالمؤمنین(علیه السلام) درباره ی مردی که پرنده ای را دید و آن را دنبال کرد تا این که روی درختی نشست، امّا شخص دیگری آمد و آن را گرفت، فرمودند: برای چشم همان مقدار دیدن است و برای ید آن چیزی است که أخذ کرده است. [یعنی آن رجلی که أخذ کرده مالک شده؛ نه آن کسی که آن را دید و دنبالش کرد ولی نتوانست بگیرد.]

نقد استدلال به این روایت

اولاً: از لحاظ سند به خاطر الحسین بن یزید النوفلی(2) ناتمام است.(3)

1- همان، ج 23، کتاب الصید و الذبائح، أبواب الصید، باب38، ح1، ص391 و الکافی، ج6، ص224.
2- رجال النجاشی، ص38: الحسین بن یزید بن محمد بن عبد الملک النوفلی نوفل النخع مولاهم کوفی أبو عبد الله. کان شاعرا أدیبا و سکن الری و مات بها، و قال قوم من القمیین إنه غلا فی آخر عمره و الله أعلم، و ما رأینا له روایه تدل علی هذا. له کتاب التقیه، أخبرنا ابن شاذان عن أحمد بن محمد بن یحیی قال: حدثنا عبد الله بن جعفر الحمیری، قال: حدثنا إبراهیم بن هاشم عن الحسین بن یزید النوفلی به، و له کتاب السنه.
3- شیخ صدوق(قدس سره) نیز این روایت را در من لا یحضره الفقیه با سند خودش از سکونی نقل کرده که آن نیز به خاطر وجود نوفلی در سند شیخ صدوق ناتمام است. ü من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص112: رَوَی السَّکُونِیُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ: أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ أَبْصَرَ طَیْراً فَتَبِعَهُ حَتَّی وَقَعَ عَلَی شَجَرَهٍ فَجَاءَ رَجُلٌ آخَرُ فَأَخَذَهُ فَقَالَ لِلْعَیْنِ مَا رَأَتْ وَ لِلْیَدِ مَا أَخَذَتْ. ü همان، ج 4، ص459: و ما کان فیه عن إسماعیل بن مسلم السکونیّ الکوفیّ فقد رویته عن أبی و محمّد بن الحسن- رضی اللّه عنهما- عن سعد بن عبد اللّه، عن إبراهیم بن هاشم، عن الحسین بن یزید النوفلیّ، عن إسماعیل بن مسلم السکونی.