بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 41

لغویون گفته اند «خرج» و «خراج» مانند «نول» و «نوال» واحد است؛ یعنی چیزی که از درون چیز دیگری بیرون می آید و در ما نحن فیه به معنای آن سودی است که از نخل، آجام، طیر و ... به دست می آید _ به هر حال علی فرض این که در نخل، آجام، صید و ... خراج اصطلاحی مشروع نباشد، در جزیه ی رؤوس که دیگر کسی نمی تواند شک کند که مربوط به بیت المال است. نهایت آن است که در مورد نخل، آجام و صید، راوی به دلیل دیگری سؤال کرده و حضرت هم پاسخ داده اند و این ضربه به استفاده ی جواز قباله و تصرّف در جزیه ی خراج که مربوط به بیت المال است نمی زند.

ثالثاً: در مورد نخل، آجام، طیر، سمک و امثال آن نیز می توان فرض کرد خراج مشروع باشد؛ به این صورت که مثلاً زمینی با نخل هایش مفتوحه عنوهً شده و ثمره ی دیگری غیر از نخل ندارد. یا زمین دیگری که آن هم مفتوحه عنوهً است هیچ رویش محصولی ندارد، ولی جایی است که پرندگان در آن زیاد نشسته و محلّ بسیار مناسبی برای صید است و محیاه بودنش به همین است و حاکم اسلامی که این زمین ها را در اختیار دارد، می تواند آن را به افرادی واگذار کند و از نخل و صید آن بالنسبه خراج بگیرد که متعلّق به همه ی مسلمانان است و در