بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 412

نقد این استدلال

به نظر می رسد احیاء حقیقتاً صادق نیست و اگر هم گفته شود به نحو مجاز است؛ زیرا ارض به طور طبیعی عامره و محیاه است و زنده کردن دوباره ی آن معنا ندارد و حداقل آن است که اطلاق احیاء بر آن مشکوک است، لذا نمی توان به روایاتی مانند «أَیُّمَا قَوْمٍ أَحْیَوْا شَیْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمَرُوهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِیَ لَهُمْ» تمسّک کرد.

استدلا به روایت تعمیر ارض برای اثبات تملک

اشاره

استدلال به روایت تعمیر ارض برای اثبات تملّک

بدین جهت قائل این کلام نیز از آن تنزّل کرده و فرموده است: اگر احیاء بر آن صادق نباشد حداقل آن است که تعمیر صادق است، لذا طبق روایتی که می فرماید تعمیر موجب ملکیت است، موجب ملکیت ارض عامره ی بالاصاله می شود. آن روایت صحیحه ی محمد بن مسلم است که می فرماید: «أَیُّمَا قَوْمٍ أَحْیَوْا شَیْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمَرُوهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِیَ لَهُمْ».

نقد این استدلال

بعید نیست بر کارهای مذکوری که حیازت کننده انجام می دهد، «عَمَرُوهَا» یا «عَمَّرُوهَا» صادق باشد، خصوصاً اگر نسخه ی روایت به نحو «عَمَّرُوهَا» باشد، ولی سخن در آن است که آیا صحیحه ی محمد بن مسلم واقعاً دلالت می کند هرجا عمران صادق بود موجب تملّک می شود؟!

در «أَیُّمَا قَوْمٍ أَحْیَوْا شَیْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمَرُوهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِیَ لَهُمْ» آیا إحیاء و عمران دو چیز محسوب شده و هر کدام مملّک است؟ یا این که عمران در