کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 413

صفحه 413

حقیقت توضیح همان إحیاء می باشد، همان طور که در روایات دیگر با توضیح بیشتری درباره ی إحیاء می فرماید: «سُئِلَ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنْ رَجُلٍ أَحْیَا أَرْضاً مَوَاتاً فَکَرَی فِیهَا نَهَراً وَ بَنَی فِیهَا بُیُوتاً وَ غَرَسَ نَخْلاً وَ شَجَراً (1)»؟ به نظر می رسد «وَ عَمَرُوهَا» در صحیحه ی محمد بن مسلم در عرض «أَحْیَوْا» نیست و توضیح همان می باشد، پس استدلال به این صحیحه درست نمی باشد.

استدلال به نسخه ی دیگر مشتمل بر «أَوْ عَمَرُوهَا»

شاید نظر مستدل به نسخه هایی از روایت باشد که در آن «أَوْ عَمَرُوهَا» به جای «وَ عَمَرُوهَا» ذکر شده که در این صورت ظهور در آن دارد که عمران در عرض احیاء بوده و به تنهایی مملّک است.

نقد این استدلال

اگر نظر مستدل به این نسخه باشد در نقد آن می گوییم: صحیحه ی محمد بن مسلم به پنج شکل مختلف نقل شده است: «وَ عَمَرُوهَا»، «أَوْ عَمَرُوهَا»، «فَعَمَرُوهُ»، «وَ عَمِلُوهَا» و «أَوْ عَمِلُوهُ».

در کافی، تهذیب و استبصار که به سند صحیح از طریق محمد بن حمران از محمد بن مسلم نقل می کند به صورت «وَ عَمَرُوهَا»(2) می باشد. در تهذیب که با سند

1- وسائل الشیعه، ج 25، کتاب احیاء الموات، باب1، ح8، ص412 و من لا یحضره الفقیه، ج3، ص241: وَ [مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْن] بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: سُئِلَ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنْ رَجُلٍ أَحْیَا أَرْضاً مَوَاتاً فَکَرَی فِیهَا نَهَراً وَ بَنَی فِیهَا بُیُوتاً وَ غَرَسَ نَخْلاً وَ شَجَراً فَقَالَ هِیَ لَهُ وَ لَهُ أَجْرُ بُیُوتِهَا وَ عَلَیْهِ فِیهَا الْعُشْرُ فِیمَا سَقَتِ السَّمَاءُ أَوْ سَیْلُ وَادٍ أَوْ عَیْنٌ وَ عَلَیْهِ فِیمَا سَقَتِ الدَّوَالِی وَ الْغَرْبُ نِصْفُ الْعُشْرِ.
2- الکافی، ج 5، باب فی إحیاء ارض الموات، ح1، ص278: عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(علیهما السلام) یَقُولُ: أَیُّمَا قَوْمٍ أَحْیَوْا شَیْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمَرُوهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِیَ لَهُمْ. ü تهذیب الاحکام، ج7، باب11، ح20، ص152: عَنْهُ [عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیم] عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(علیهما السلام) یَقُولُ: أَیُّمَا قَوْمٍ أَحْیَوْا شَیْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمَرُوهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِیَ لَهُمْ. ü الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج 3، باب72، ح2، ص107: عَنْهُ [عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیم] عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(علیهما السلام) یَقُولُ: أَیُّمَا قَوْمٍ أَحْیَوْا شَیْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمَرُوهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِیَ لَهُمْ.