بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 42

نتیجه طبق این روایت، قباله و معاقده در مورد آن نیز با سلطان جایز می باشد.

رابعاً: بنابر مبنای آن که خراجی که خلفاء از انفال می گرفتند، حکم خراج اراضی مفتوح العنوه را دارد، مطلب روشن است.

اشکال مرحوم امام بر کلام محقق ایروانی0

اشاره

مرحوم امام(قدس سره) در نقدشان بر کلام محقق ایروانی(قدس سره) می فرماید: این که گفته شد جواز تقبّل به خاطر مراضات برای دفع ظلم بیشتر است، درست نیست و این مراضات نمی تواند ملاک جواز باشد؛ زیرا مراضات در حقیقت برای دفع افسد به فاسد و فرار از ظلم کثیر به ظلم قلیل است و این چنین نیست که نسبت به اصل فساد و ظلم قلیل رضایت داشته باشند، بلکه در مقایسه با افسد و ظلم کثیر رضایت دارند.

پس در واقع رضایت و طیب نفس آنان به این است: حال که قرار است بر ما ظلم شود، بهتر است توسط این متقبّل صورت گیرد که ظلمش کمتر است و الا به پرداخت اصل مال رضایت ندارند. پس حلّ مشکل نمی کند؛ چون طیب نفس علی الاطلاق نیست. به عنوان مثال ظالمی که از روی ظلم، شخصی را مجبور می کند مثلاً یک و نیم میلیون تومان به او بپردازد و آن شخص چاره ای جز پرداخت آن ندارد، اگر کسی وساطت کند که ظالم از او مقدار یک میلیون تومان بگیرد و آن شخص راضی شود، این طور نیست که در این فرض طیب نفس به پرداخت یک میلیون تومان داشته باشد، بلکه چون می بیند چاره ای جز آن ندارد، رضایت دارد این ظلم توسط واسطه محقق شود؛ چراکه ظلم کمتری در این صورت متوجه او می شود. پس در واقع طیب نفس به اصل أداء ندارد.

مرحوم امام(قدس سره) در ادامه می فرماید: علی فرض این که طیب نفس هم داشته باشند، طیب نفس آن ها در خراج و جزیه، مشکلی را حلّ نمی کند؛ چراکه امر