کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 43

صفحه 43

خراج و جزیه، به ید ولیّ امر عادل است و باید آن را به ولیّ امر عادل أداء کنند. بله، اگر ولیّ امر رضایت داشته باشد، دیگر مشکلی ندارد.(1)

بررسی فرمایش مرحوم امام(قدس سره)

به نظر می رسد بتوان کلام محقق ایروانی(قدس سره) را به نحوی توجیه کرد که اشکال مرحوم امام(قدس سره) وارد نباشد و آن این که در همان مثالی که ذکر کردیم، ظالمی یک و نیم میلیون تومان از شخصی به ناحق طلب می کند و آن شخص چاره ای جز پرداخت آن ندارد، اگر شخص دیگری واسطه شود و ظالم را به گرفتن یک میلیون تومان متقاعد کند تا ظلم به آن شخص را تقلیل دهد، آیا با فرض رضایت آن شخص، گرفتن این یک میلیون از مظلوم و دادن آن به ظالم را می توان گفت حرام

1- المکاسب المحرمه (للإمام الخمینی)، ج 2، ص424: و قد یورد علی دلالتها بأنّها بعد ما کانت فی مقام بیان حکم آخر بعد الفراغ عن أنّ السلطان آخذ لا محاله عن مستعملی الأرض الضریبه، فلا دلاله علی جواز أصل التقبل، بل جوازه مفروغ عنه. و لعلّ جوازه لأجل أنّ السلطان یأخذ ما یأخذه البتّه، و بعد ذلک کلّ مستعملی الأراضی یرضون لا محاله أن یتقدّم واحد و یضمن للسلطان ما هو آخذ منهم، ثمّ یدفعون ما هو علیهم لهذا المتقبّل، فإنّ ذلک أمان لهم من جور الجائرین و اعتداء المأمورین، فهم یدفعون بطیب النفس لهذا لیدفع عنهم الظلامات. انتهی. و فیه- مضافا إلی أنّ صحیحه الحلبی فی مقام بیان جواز التقبّل من السلطان کما لا یخفی- أنّ ما ذکره من طیب نفس مستعملی الأرض بما ذکره غریب، ضروره أنّ الفرار من الأفسد إلی الفاسد و من الظلم الکثیر إلی الظلم القلیل بالنسبه لا یوجب طیب النفس بالفاسد و بالظلم، و معلوم أنّهم لا یرضون بأداء الخراج و جزیه الرؤوس، و إنّما یطیب نفسهم بوقوع هذا الظلم بید من لا یجوز فوق ذلک، و هذا غیر طیب النفس علی أصل الأداء، مع أنّ طیب نفسهم لا یفید بعد کون الأمر بید ولی الأمر العادل. و من هنا یظهر فساد ما لو یقال: إنّ ما المحتمل أن یکون مستعملی الأرض ممّن یعتقد بلزوم أداء الخراج إلی الوالی الجائر بتوهّم أنّه علی الحقّ، فکان أداؤهم بطیب نفسهم. لما عرفت من أنّ طیب نفسهم لا تأثیر له. مضافا إلی أنّ هذا الطیب المبنی علی أمر فاسد لا یفید، فهو نظیر طیب النفس فی المعامله الفاسده مع أنّ المقبوض بها کالمقبوض غصبا. و کیف کان لا ینبغی الإشکال فی دلاله الروایات علی المقصود، فلا ینبغی إطاله الکلام فیه.