بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 435

صفحه 435

بِالْإِحْیَاءِ بِغَیْرِ خِلَافٍ قَالَ ابْنُ عَبْدِ الْبَرِّ: أَجْمَعَ الْعُلَمَاءُ عَلَی أَنَّ مَا عُرِفَ بِمِلْکِ مَالِکٍ غَیْرِ مُنْقَطِعٍ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ إحْیَاؤُهُ لِأَحَدٍ غَیْرِ أَرْبَابِهِ.

الثَّانِی مَا مُلِکَ بِالْإِحْیَاءِ ثُمَّ تُرِکَ حَتَّی دَثَرَ وَعَادَ مَوَاتاً فَهُوَ کَاَلَّذِی قَبْلَهُ سَوَاءً. وَ قَالَ مَالِکٌ: یُمْلَکُ هَذَا لِعُمُومِ قَوْلِهِ: «مَنْ أَحْیَا أَرْضاً مَیْتَهً فَهِیَ لَهُ». وَ لِأَنَّ أَصْلَ هَذِهِ الْأَرْضِ مُبَاحٌ، فَإِذَا تُرِکَتْ حَتَّی تَصِیرَ مَوَاتاً عَادَتْ إلَی الْإِبَاحَهِ کَمَنْ أَخَذَ مَاءً مِنْ نَهْرٍ ثُمَّ رَدَّهُ فِیهِ.

وَ لَنَا أَنَّ هَذِهِ أَرْضٌ یُعْرَفُ مَالِکُهَا فَلَمْ تُمْلَکْ بِالْإِحْیَاءِ کَاَلَّتِی مُلِکَتْ بِشِرَاءٍ أَوْ عَطِیَّهٍ وَ الْخَبَرُ مُقَیَّدٌ بِغَیْرِ الْمَمْلُوکِ، بِقَوْلِهِ فِی الرِّوَایَهِ الْأُخْرَی: «مَنْ أَحْیَا أَرْضاً مَیْتَهً لَیْسَتْ لِأَحَدٍ». وَ قَوْلِهِ: «فِی غَیْرِ حَقِّ مُسْلِمٍ» وَ هَذَا یُوجِبُ تَقْیِیدَ مُطْلَقِ حَدِیثِهِ.

وَ قَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَهَ، فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ(علیه السلام): «وَ لَیْسَ لِعِرْقِ ظَالِمٍ حَقٌّ»: الْعِرْقُ الظَّالِمُ أَنْ یَأْتِیَ الرَّجُلُ الْأَرْضَ الْمَیْتَهَ لِغَیْرِهِ فَیَغْرِسَ فِیهَا. ذَکَرَهُ سَعِیدُ بْنُ مَنْصُورٍ فِی «سُنَنِهِ». ثُمَّ الْحَدِیثُ مَخْصُوصٌ بِمَا مُلِکَ بِشِرَاءٍ أَوْ عَطِیَّهٍ، فَنَقِیسُ عَلَیْهِ مَحَلَّ النِّزَاعِ. وَ لِأَنَّ سَائِرَ الْأَمْوَالِ لَا یَزُولُ الْمِلْکُ عَنْهَا بِالتَّرْکِ، بِدَلِیلِ سَائِرِ الْأَمْلَاکِ إذَا تُرِکَتْ حَتَّی تَشَعَّثَتْ. وَ مَا ذَکَرُوهُ یَبْطُلُ بِالْمَوَاتِ إذَا أَحْیَاهُ إنْسَانٌ ثُمَّ بَاعَهُ، فَتَرَکَهُ الْمُشْتَرِی حَتَّی عَادَ مَوَاتاً، وَ بِاللُّقَطَهِ إذَا مَلَکَهَا ثُمَّ ضَاعَتْ مِنْهُ، وَ یُخَالِفُ مَاءَ النَّهْرِ، فَإِنَّهُ اُسْتُهْلِکَ.

النَّوْعُ الثَّانِی مَا یُوجَدُ فِیهِ آثَارُ مِلْکٍ قَدِیمٍ جَاهِلِیٍّ کَآثَارِ الرُّومِ وَ مَسَاکِنِ ثَمُودَ، وَ نَحْوِهَا، فَهَذَا یُمْلَکُ بِالْإِحْیَاءِ لِأَنَّ ذَلِکَ الْمِلْکَ لَا حُرْمَهَ لَهُ. وَ قَدْ رُوِیَ عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ النَّبِیِّ(صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ: «عَادِیُّ الْأَرْضِ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ ثُمَّ هُوَ بَعْدُ لَکُمْ». رَوَاهُ سَعِیدُ بْنُ مَنْصُورٍ، فِی «سُنَنِهِ» وَ أَبُو عُبَیْدٍ،

کتابخانه بالقرآن کتابخانه بالقرآن
نرم افزار موبایل کتابخانه

دسترسی آسان به کلیه کتاب ها با قابلیت هایی نظیر کتابخانه شخصی و برنامه ریزی مطالعه کتاب

دانلود نرم افزار کتابخانه