بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 452

و در صحیحه ی حلبی:

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: لَا تَحِلُ صَدَقَهُ الْمُهَاجِرِینَ فِی الْأَعْرَابِ وَ لَا صَدَقَهُ الْأَعْرَابِ فِی الْمُهَاجِرِینَ.(1)

در بعضی کتب لغت نیز مهاجرین در مقابل أَعراب ذکر شده است، از جمله در «النهایه فی غریب الحدیث و الاثر» آمده است:

جعل المهاجر ضدّ الأَعْرَابیّ. و الأَعْرَاب: ساکنو البادیه من العَرَب الذین لا یقیمون فی الأمصار و لا یدخلونها إلّا لحاجه. و العَرَب: اسم لهذا الجیل المعروف من الناس. و لا واحد له من لفظه. و سواء أقام بالبادیه أو المدن.(2)

بنابراین می توان نتیجه گرفت مراد از مهاجرین همان کسانی هستند که برای دفاع از اسلام قدم برمی دارند(3) و در لباب با مجاهدینی که در بعضی روایات دیگر آمده یکی می شود، کما این که فقهای بزرگ ما نیز همین برداشت را کرده اند و بعضی مانند شیخ طوسی(قدس سره) هر دو تعبیر را در دو جای مختلف به کار برده اند.

1- همان، ج 9، کتاب الزکاه، أبواب المستحقین للزکاه، باب38، ح1، ص284 و الکافی، ج3، ص554.
2- النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج 3، ص202.
3- هرچند در وطن و شهر خودشان باشد.