بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 476

پاسخ:

در عبارت منقول، از کلمه ی شرق و غرب استفاده نشده و فقط گفته شده از حلوان تا قادسیه. با توجه به نقشه های قدیمی متعدد روشن می شود برای معرفی سواد، به شکل این سرزمین توجه شده نه جهات جغرافیایی. سواد، شبیه یک لوزی است که در راست و چپ به جای شکستگی قوس دارد و از شمال غربی به سمت جنوب شرقی کشیده شده است، امّا در رسم نقشه های قدیمی به جای این که شمال را بالای صفحه و جنوب را پایین قرار دهند شمال شرق را در بالا و جنوب شرق را در پایین قرار داده اند تا موصل در بالاترین نقطه و عبادان در پایین ترین نقطه قرار بگیرد. زیرا این کار موافق طبع انسان بوده و معرفی منطقه را آسان تر می کند.

البته اگرچه با چرخاندن شکل در جهت عقربه های ساعت قدری از بُعد این گونه معرفی کردن سواد کاسته می شود امّا باز هم قادسیه و حلوان روبروی هم قرار نمی گیرند و سؤال باقیست.

با تتبّع در این گونه متون منشأ این امر نیز به دست می آید. در گذشته برای معرفی دو طرف یک سرزمین صرفاً از یک خط مستقیم فرضی که دو نقطه را به هم متصل کند استفاده نمی شده، بلکه این خط باید یک راه معروف و شناخته شده برای مخاطب باشد؛ زیرا استفاده از نقشه مرسوم نبوده چون نقشه، اصلاً در دسترس عموم نبوده است. وضعیت راه ها نیز به مانند امروز نبوده که بین هر دو نقطه ای که انتخاب کنیم یک یا چند راه وجود داشته باشد. پس برای معرفی دو حدّ سواد باید از بزرگراهی استفاده شود که از یک طرف این سرزمین تا طرف دیگر امتداد داشته و در مبدأ و مقصدِ آن، دو نقطه ی معروف واقع شده باشد. با توجه به این امور، علت انتخاب محور (قادسیه _ حلوان) پدیدار می شود. قادسیه