بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 90

سلطان جائر و تصرّف در آن _ بالخصوص اگر از شیعه گرفته باشد _ جایز است؟

مرحوم شیخ(قدس سره) معتقد است ظاهر اخبار و اطلاق کلمات اصحاب آن است که اگر چنین خراجی از زمین های انفال از سلطان به شیعه ای منتقل شد، تصرّف در آن برای شیعه حلال است.

اطلاق کلمات اصحاب از آن جهت است که در عناوینی که برای بحث ذکر کرده اند، این تعبیر را به کار برده اند: «ما یأخذه الجائر باسم الخراج و المقاسمه» یعنی آن چه را که سلطان به اسم خراج و مقاسمه از مردم می گیرد، أخذ آن بر شیعه جایز است و نگفته اند فی الواقع و شرعاً خراج و مقاسمه باشد و از آن جا که سلطان از اراضی انفال، به اسم خراج از مردم أخذ می کند، پس مشمول کلمات اصحاب می شود.

بعضی مانند سید یزدی(قدس سره) این جا تذکر داده اند که شبهه ای نیست آن چه سلطان از اموال شخصی مردم أخذ می کند _ و خود سلطان هم معتقد است ظلماً می گیرد؛ گرچه خلاف آن را اظهار کند _ یا از اموال شخصی امام(علیه السلام) _ نه اموال منصب امامت _ أخذ می کند، اگر به شیعه ای منتقل شود تصرّف در آن جایز نیست و مشمول آن بخش از روایت می شود که فرمودند: «حَتّی تَعْرِفَ الْحَرَامَ بِعَیْنِه» لذا آن چه را که به عنوان عُشر می گرفتند و فضای آن زمان معتقد به عدم حلّیت أخذ آن بود، مشمول ادلّه و کلمات اصحاب نمی شود _ گرچه مرحوم شیخ(قدس سره) به نوعی آن را نیز داخل بحث می کند که إن شاء الله به آن خواهیم پرداخت _ ولی اطلاق کلمات اصحاب شامل اراضی انفال و حتّی مجهول المالک می شود؛ چراکه عامه معتقدند اراضی انفال و مجهول المالک مانند اراضی خراجیه