ماه نو: مبانی علمی رویت هلال صفحه 140

ص:145

شکل 8-10: روش های ساده برای اندازه گیری زوایا

ولی در عمل چگونه این زوایا را در آسمان اندازه گیری کنیم؟ ساده ترین روش برای پیدا کردن زوایا، استفاده از دستان راصد است. به طور میانگین یک وجب انسان در راستای بازوی او زاویه ی 20 درجه و همچنین میزان مشت بسته در راستای بازوی او زاویه ی 10 درجه را در آسمان مشخص می کند. روش دیگر این است که اگر خط کشی در فاصله ی 57 سانتی متری از چشم راصد قرار بگیرد، آنگاه هر یک سانتی متر خط کش، برابر 1 درجه بر روی کره ی آسمان خواهد بود. برای اینکه فاصله ی 57 سانتی متر دقیقاً رعایت شود می توان از یک نخ به همین اندازه استفاده نمود.

البته رصدگران هلال از وسایل دقیقتری نیز استفاده می کنند. یکی از این ابزارهای دقیق تئودولیت است. تئودولیت یک ابزار مهندسی است که کاربردهای مختلفی در نقشه برداری دارد. اگر این دستگاه با دقّت تنظیم گردد، می تواند سمت و ارتفاع اجسام را با دقّت بسیار بالا به دست آورد. شیوه ی معمول دیگر برای اندازه گیری این زوایا در آسمان استفاده از صفحات مدرّج سمت و ارتفاع در قسمت مقرّ تلسکوپ یا دوربین دوچشمی است. چنانچه سه پایه ی مخصوصِ ابزار رصدی دارای سیستم سمت و ارتفاعی باشد، معمولاً از چنین صفحات مدرّجی برخوردار است. دوربین های دوچشمی مانند 120×20 و 150×40 که