ماه نو: مبانی علمی رویت هلال صفحه 33

ص:38

قانون دوم می گوید که سیارات در بازه های زمانی یکسان مساحت های یکسانی را از صفحه ی مداریشان جارو می کنند (شکل 3-5).

قانون سوم او نیز مشخص کننده ی ارتباطی بین دوره ی تناوب یک سیاره و فاصله ی آن از خورشید می باشد. ما در اینجا برای توضیح برخی حرکتهای ماه به دور زمین از این قوانین کمک می گیریم.

یکی از نتایجِ قانون دوم کپلر این است که در یک مدار بیضوی هر چه جسمی که در حال گردش به دور جسم دیگر است، به آن نزدیک باشد، سرعت آن بیشتر می شود. در نتیجه می توان اینگونه برداشت کرد که در حرکت ماه به دور زمین، هنگامی که ماه در حضیض است، سرعت گردشش بیشتر و وقتی که در اوج است کندتر در مدارش جابجا می شود. زیرا در حضیض، ماه به زمین نزدیکتر و در اوج از آن دورتر است.

اهلّه ی ماه

مطمئناً شما در شب های مختلف، کره ی ماه را به شکلهای گوناگونی دیده اید (شکل 3-6). از هلال باریک تا ماه کامل. اما چرا ماه به چنین حالت هایی دیده می شود؟ راز بوجود آمدن این اشکال، در مدار ماه و نحوه ی نورپردازی خورشید نهفته است. همانطور که در شکل 3-7 مشخص است، ماه در گردش خود به دور زمین در حالتهای مختلفی نسبت به ناظر زمینی قرار می گیرد. کره ی ماه نیز همانند سیارات از خود نوری ندارد و نور خورشید را بازتاب می کند. در نتیجه در هر لحظه تنها نیمی از سطح آن روشن است. اما چگونگی قرار گرفتن و یا به تعبیر دیگر موقعیت ماه در مدارش باعث می شود که ما آن را به حالتهای مختلفی ببینیم. به طور کلی به این اشکال، اهلّه ی ماه گفته می شود. حال بیاییم این اهلّه را از ابتدای یک ماه قمری تا آخر آن به صورت اجمالی بررسی کنیم.