ماه نو: مبانی علمی رویت هلال صفحه 48

ص:53

مختلف دارای عرض دایره البروجی متفاوتی است.

خورشید در مدت یک سال، یکبار دایره البروج را طی می کند اما همانطور که اشاره شد ماه در مدت 3/27 روز این مسیر را طی می کند. بنابراین پس از مقارنه، طول دایره البروجی ماه با سرعت بیشتری افزایش می یابد. یکی از مشخصه های نجومی مورد استفاده، اختلاف طول دایره البروجی ماه و خورشید است که در نجوم دوره ی اسلامی اصطلاحاً «بعد سواء» نامیده می شده است.

اکنون به سراغ یکی دیگر از اصطلاحات مربوط به رؤیت هلال ماه می رویم. برای شروع بحث با مقدمه ای شروع می کنیم.

سنّ ماه

وقتی شخصی از شما می پرسد که چند سال دارید؟ شما در پاسخ به این سوال، تعداد سالهای گذشته از لحظه ی تولّدتان را محاسبه می کنید.

در مورد هلال نیز چنین اصطلاحی رایج است، یعنی می توان برای هلال ماه نیز سنّی قائل شد. همانطور که شما برای محاسبه ی سنّ خود از یک مبدأ زمانی که همان لحظه ی تولّدتان است استفاده می کنید. بنابراین برای محاسبه ی سنِّ هلال نیز به یک مبدأ نیاز داریم. اما چه مبدأی را برای محاسبه ی سنّ هلال انتخاب کنیم؟

شاید جواب دهید که هر مبدأی را می توان انتخاب کرد. جوابتان کاملاً صحیح است ولی اگر بخواهیم مقایسه ای بین سنّ هلال ها داشته باشیم و از نتایج این مقایسه برای بررسی های علمی استفاده کنیم، استفاده از مبدأ های مختلف کار را دشوار می سازد و عملاً مقایسه ی بین سنّ هلال ها امکان پذیر نمی باشد. مثلاً اگر شخصی مبدأ محاسبه ی سنّش را در تاریخ خاصی به غیر از زمان تولّدش قرار بدهد، نفر دوم هم در تاریخی دیگر و همین طور تا آخر. در این صورت مقایسه ی سن بین افراد مختلف کار بی معنایی خواهد بود. در مورد هلال نیز