- اشاره 5
- طول و عرض جغرافیایی 6
- پیمایش در آسمان 8
- دستگاه مختصات افقی 10
- دستگاه مختصات دایره البروجی 12
- منابع 17
- اشاره 18
- سطح ماه 18
- دریاها 21
- کوه ها 22
- گودال ها 23
- جوّ ماه 25
- رگه ها 25
- پیدایش ماه 26
- منابع 27
- اشاره 28
- مدار ماه 28
- قوانین کپلر 32
- اهلّه ی ماه 33
- لیبراسیون ( رُخگرد، آزادش) 36
- اشاره 36
- الف) رخگرد طولی 37
- ب ) رخگرد عرضی 38
- ج ) رخگرد روزانه 38
- بررسی پدیده های وابسته به مدار ماه 39
- الف) جزر و مد 39
- ب) خورشید گرفتگی ( کسوف ) 41
- منابع 43
- جدایی زاویه ای 44
- اشاره 44
- مقارنه ی ماه و خورشید 46
- سنّ ماه 48
- حدّ دانژون 51
- مدّت مکث 53
- ارتفاع هلال 57
- اختلاف سمت 58
- فاز ماه 60
- طول کمان هلال 61
- ناپیوستگی هلال 61
- ضخامت بخش میانی 62
- فاصله ی ماه از زمین 63
- نامگذاری هلال 64
- منابع 65
- اشاره 67
- مبانی تقویم هجری قمری 68
- تقویم هجری قمری هلالی 70
- چرا در تقویم هجری قمری اختلاف پیش می آید؟ 71
- مقایسه ی تقویم هجری شمسی و هجری قمری 73
- منابع 75
- اشاره 76
- مقدمه 95
- ضابطه های رؤیت دوره ی اسلامی 99
- معیار فادرینگهم (Fatheringham) 100
- معیار ماندر(Mounder) 102
- معیار بروین (Bruin) 103
- معیار هندی- اسکچ (Schoch) 103
- معیارهای رؤیت پذیری الیاس (Ilyas) 104
- معیار شوکت (Shaukat) 107
- معیار یالوپ(Yallop) 107
- معیار رصدخانه ی آفریقای جنوبیSouth African Astronomical Observatory (SAAO) 109
- معیار عوده (Odeh) 110
- منابع 111
- مقدمه 113
- تاریخ و زمان رصد 114
- استخراج داده های رصدی 116
- بررسی و پیش بینی وضعیت رؤیت پذیری هلال 118
- ابزارآلات رصدی 125
- تلسکوپ ها 127
- اشاره 127
- تلسکوپ های شکستی 128
- تلسکوپ های بازتابی 130
- تلسکوپ های شکستی – بازتابی 131
- استقرار ابزارهای اپتیکی 134
- اشاره 134
- استقرار استوایی 135
- استقرار سمت و ارتفاعی 135
- مزایا و معایب تلسکوپ های بازتابی و شکستی 136
- روشهای جستجو و رؤیت هلال 138
- اشاره 138
- روش مقدماتی 139
- روش جاروب افقی 141
- روش جستجوی سمت و ارتفاعی با ابزار 142
- روش جستجوی استوایی 144
- روش اجرام هم میل 145
- روش رصد هوایی 147
- نحوه ی رصد و ثبت 148
- رؤیت هلال در روز 150
- توهّم در رؤیت هلال ماه 152
- نحوه ی گزارش نویسی 153
- منابع 161
- اشاره 162
- موارد اختلاف نظر در آغاز ماه های قمری به لحاظ شرعی 163
- راههای ثابت شدن اول ماه 164
- رؤیت هلال پیش از ظهر 168
- مآخذ فتاوای مراجع عظام 171
ص:63
هلال سخت تر می شود. بنابراین ارتفاع ماه یکی از مشخصه های تأثیرگذار در رؤیت هلال ماه است. معمولاً برای مقایسه ی ارتفاع هلال های مختلف، مقدار ارتفاع ماه را در زمان غروب خورشید مدّ نظر قرار می دهند. برخی از مشخصه های نجومی هلال ماه مستقل نبوده و به دیگر عوامل وابسته هستند. مثلاً هر چه ارتفاع ماه بیشتر باشد، مدّت مکث آن نیز بیشتر خواهد بود و یا اینکه در نیمکره ی شمالی زمین، اگر عرض دایره البروجی ماه مثبت باشد ارتفاع هلال بیشتر خواهد بود.
اختلاف سمت
از دیگر مشخصه های تأثیرگذار بر رؤیت پذیری هلال می توان به میزان اختلاف سمت ماه و خورشید اشاره نمود. همانطور که گفتیم سمت یکی از مشخصه های مکانی جسم در نجوم کروی است که با استفاده از آن و ارتفاع می توان مکان ماه را بر روی کره ی آسمان پیدا کرد(شکل 4-5). اگر در زمان غروب خورشید اختلاف سمت ماه با خورشید را بدانیم می توان سمت ماه را به درستی تعیین نماییم.
لازم به ذکر است که از این به بعد منظور از اختلاف سمت، اختلاف سمت ماه از خورشید در لحظه ی غروب خورشید است، مگر اینکه به غیر آن اشاره شود.
فرض کنید که ارتفاع هلال ثابت است و می خواهیم تأثیر اختلاف سمت را مشاهد کنیم. ابتدا فرض می کنیم که هلال در بالای خورشید و در ارتفاع خاصّی قرار دارد. در این حالت اختلاف سمت آنها برابر صفر خواهد بود. حال مکان هلال را با همان ارتفاع به سمت چپ یا راست حرکت می دهیم(شکل 4-6). واضح است که هر چه هلال به سمت چپ یا راست حرکت کند، نورانیّت زمینه ی آسمان در آن منطقه کمتر می شود و همین امر باعث افزایش تضادّ رنگی هلال و آسمان خواهد شد.