- اشاره 5
- طول و عرض جغرافیایی 6
- پیمایش در آسمان 8
- دستگاه مختصات افقی 10
- دستگاه مختصات دایره البروجی 12
- منابع 17
- اشاره 18
- سطح ماه 18
- دریاها 21
- کوه ها 22
- گودال ها 23
- جوّ ماه 25
- رگه ها 25
- پیدایش ماه 26
- منابع 27
- اشاره 28
- مدار ماه 28
- قوانین کپلر 32
- اهلّه ی ماه 33
- لیبراسیون ( رُخگرد، آزادش) 36
- اشاره 36
- الف) رخگرد طولی 37
- ج ) رخگرد روزانه 38
- ب ) رخگرد عرضی 38
- الف) جزر و مد 39
- بررسی پدیده های وابسته به مدار ماه 39
- ب) خورشید گرفتگی ( کسوف ) 41
- منابع 43
- جدایی زاویه ای 44
- اشاره 44
- مقارنه ی ماه و خورشید 46
- سنّ ماه 48
- حدّ دانژون 51
- مدّت مکث 53
- ارتفاع هلال 57
- اختلاف سمت 58
- فاز ماه 60
- طول کمان هلال 61
- ناپیوستگی هلال 61
- ضخامت بخش میانی 62
- فاصله ی ماه از زمین 63
- نامگذاری هلال 64
- منابع 65
- اشاره 67
- مبانی تقویم هجری قمری 68
- تقویم هجری قمری هلالی 70
- چرا در تقویم هجری قمری اختلاف پیش می آید؟ 71
- مقایسه ی تقویم هجری شمسی و هجری قمری 73
- منابع 75
- اشاره 76
- مقدمه 95
- ضابطه های رؤیت دوره ی اسلامی 99
- معیار فادرینگهم (Fatheringham) 100
- معیار ماندر(Mounder) 102
- معیار بروین (Bruin) 103
- معیار هندی- اسکچ (Schoch) 103
- معیارهای رؤیت پذیری الیاس (Ilyas) 104
- معیار شوکت (Shaukat) 107
- معیار یالوپ(Yallop) 107
- معیار رصدخانه ی آفریقای جنوبیSouth African Astronomical Observatory (SAAO) 109
- معیار عوده (Odeh) 110
- منابع 111
- مقدمه 113
- تاریخ و زمان رصد 114
- استخراج داده های رصدی 116
- بررسی و پیش بینی وضعیت رؤیت پذیری هلال 118
- ابزارآلات رصدی 125
- تلسکوپ ها 127
- اشاره 127
- تلسکوپ های شکستی 128
- تلسکوپ های بازتابی 130
- تلسکوپ های شکستی – بازتابی 131
- استقرار ابزارهای اپتیکی 134
- اشاره 134
- استقرار استوایی 135
- استقرار سمت و ارتفاعی 135
- مزایا و معایب تلسکوپ های بازتابی و شکستی 136
- اشاره 138
- روشهای جستجو و رؤیت هلال 138
- روش مقدماتی 139
- روش جاروب افقی 141
- روش جستجوی سمت و ارتفاعی با ابزار 142
- روش جستجوی استوایی 144
- روش اجرام هم میل 145
- روش رصد هوایی 147
- نحوه ی رصد و ثبت 148
- رؤیت هلال در روز 150
- توهّم در رؤیت هلال ماه 152
- نحوه ی گزارش نویسی 153
- منابع 161
- اشاره 162
- موارد اختلاف نظر در آغاز ماه های قمری به لحاظ شرعی 163
- راههای ثابت شدن اول ماه 164
- رؤیت هلال پیش از ظهر 168
- مآخذ فتاوای مراجع عظام 171
ص:69
بود. در مورد ماه نیز چنین پدیده ای رخ می دهد. به علت بیضی بودن مدار ماه، فاصله ی آن از زمین ثابت نیست. در نتیجه تغییر مکان آن در بازه های زمانی ثابت همواره یکسان نیست. هنگامی که ماه در حضیض مداری خود قرار دارد سریعتر از حالتی که در اوج مداری خود قرار دارد در زمینه ی آسمان جابجا می شود. به عنوان نمونه فرض کنید که دو هلال، زمان مقارنه ی یکسانی دارند ولی یکی از هلال ها در اوج و دیگری در حضیض مداری است. در این حالت به ازای یک سنّ مشخص هلال، جدایی زاویه ای آنها از خورشید متفاوت خواهد بود. زیرا هلالی که در حضیض بوده سریعتر جابجا شده و جدایی اش بیشتر گشته است. در حالی که قرار گرفتن ماه در اوج مداری باعث می شود مقدار کمتری از خورشید فاصله بگیرد و جدایی زاویه ای آن نسبت به حالت حضیض کمتر شود. علاوه بر این وقتی هلال ماه در حضیض قرار دارد به زمین نزدیکتر است و در مقایسه با هلال مشابه ای که در اوج قرار دارد، درخشان تر دیده می شود. در نتیجه اگر در هنگام رصد هلال، ماه در حضیض مداری خود باشد احتمال رؤیت هلال بالا می رود، زیرا هم ماه در زمینه ی آسمان با سرعت بیشتری حرکت می کند و هم درخشندگی آن نسبت به حالت حضیض زیادتر خواهد بود. در ضمن با افزایش بیشترِ جدایی زاویه ای، فاصله ی بین زمان غروب خورشید و ماه (مدت مکث) افزایش می یابد.
نامگذاری هلال
اما در بخش پایانی این فصل قصد داریم، روش هایی را برای نامگذاری هلال ها شرح دهیم. برای نامگذاری هلال ها روش های متفاوتی وجود دارد.
یکی از روش های معمول روشی است که در آن از نامگذاری هلال ها بر اساس ماه قمری استفاده می شود. در این روش هلال را با دو مشخصه می شناسند. یکی ماه قمری است که آن هلال آغازگر آن ماه است و دیگر سالِ