ماه نو: مبانی علمی رویت هلال صفحه 71

ص:76

روزه باشد. ضمن آنکه در تقویم هجری قمری هلالی، برای توالی ماه های 29 و 30 روزه نظم و قاعده ی مشخصی وجود ندارد. از این رو ممکن است چند ماه متوالی 29 روزه یا 30 روزه وجود داشته باشد.

چرا در تقویم هجری قمری اختلاف پیش می آید؟

مشکل اختلاف تقویم هجری قمری از سه مقوله ی نجومی، انسانی و فقهی قابل بررسی است. امروزه با وجود نرم افزارهای مختلف نجومی محاسبه ی موقعیت و مشخصات ماه کار ساده ای است. اما مسئله ی رؤیت کار را پیچیده می کند.

همانطور که در توضیح حدّ دانژون اشاره شد، ممکن است از ماه نو گذشته باشد اما جدایی زاویه ای ماه و خورشید آنقدر کم باشد که هلال ماه تشکیل نشده باشد. در این حالت شخص رصدگر می داند که هلال ماه بالای افق و حتی در میدان دید تلسکوپ است اما قادر به رؤیت آن نیست.

در کشورهای مختلف اسلامی از ضوابط متفاوتی برای پیش بینی اول ماه قمری استفاده می شود. به عنوان مثال در تقویم کشورعربستان (ام القری) اگر مقارنه ی ماه و خورشید پس از غروب خورشید اتفاق افتد و در شهر مکّه ماه پس از خورشید غروب کند، فردای آن روز را اول ماه قمری در نظر می گیرند. اما همانطور که در فصل های آینده خواهیم دید این ضابطه لزوماً به معنی رؤیت پذیر بودن هلال ماه نیست. ضمن آنکه برخی کشورهای اسلامی از عربستان تبعیت می کنند و این امر باعث می شود که گاهی اوقات کشوری که در شرق ایران قرار گرفته است همزمان با عربستان که در غرب ما قرار دارد، اعلام اول ماه کند!

از طرف دیگر مسئله ی رؤیت یک امر انسانی است که با توجه به افراد و شرایط مختلف بسیار متغیر است. عوامل دیگری مثل وضعیت جوّی منطقه ی