کتابخانه بالقرآن

دانستنیهای قضاوت صفحه 2088

صفحه 2088

- اگر عمو یا عمه و نیز خاله و دایی، وراث منحصر به فرد میت باشند، به اندازه یکسان ارث خواهند برد.

در مواردی نیز سهم الارث مردان دو برابر زنان می باشد، از جمله آنکه میت دارای فرزندان دختر و پسر باشد، در این صورت فرزند پسر دو برابر فرزند دختر ارث می برد.

در توضیح این اختلاف باید توجه داشت که قرآن کریم میزان بهره مندی وراث را از ارث برجای مانده، صریحاً بیان فرموده و در آیات 7، 11 و 176 سوره نساء مقدار آن مشخص گردیده است.

در تشریح این تفاوت توجه به نکات زیر ضروری است:

1- قرآن کتاب جاودانی است و خداوند بر اساس علم و حکمت خویش و با توجه به شناختی که نسبت به نوع بشر و نیازهای او داشته است، تعالیم متضمن سعادت بشر را در آن بیان فرموده و آن را به منزله چراغ هدایتی پیش روی انسان قرار داده است.

با چنین نگرشی بدیهی است که خداوند بیش از هر شخصی خیر و صلاح بندگان خویش را نه در کوتاه مدت که در بلند مدت مدنظر داشته و قوانینی را وضع نموده است که در کنار یکدیگر و به صورت مجموعه ای نظام مند مکمل یکدیگر می باشند و در نهایت خیر و سعادت افراد جامعه را تأمین می نماید.

در مورد قانون ارث هم می توان متذکر گردید که زن و مرد هر دو مخلوق خداوند بوده و مورد مرحمت و لطف الهی می باشند و اگر ارث میان ایشان متفاوت بیان گردیده، بر اساس نیازهای متفاوت زن و مرد و با حکمتهایی است که سعادت زن و مرد را تضمین می نماید.

چنانچه خداوند در آیه 11 سوره نساء پس از بیان سهم الارث ورّاث می فرماید: "... این احکام از سوی خدا واجب شده است، او به هر چیز دانا و آگاه است ." 1 یعنی خداوند دانا به وضعیت بشر بوده و قانون ارث هم بر اساس آگاهی به حقوق و مسئولیت های افراد مختلف وضع گردیده است. 2- خداوند در آیه 7 سوره نساء می فرماید: "برای مردان سهمی از ترکه ابوین و خویشان است و برای زنان نیز سهمی از ترکه ابوین و خویشان، چه مال اندک باشد یا بسیار، نصیب هر کس از آن معین گردیده" 2

آنچه که در این آیه مشهود است تأکید مجزای آیه بر سهم الارث زنان است در حالی که آیه می توانست بیان نماید که فرزندان پسر و فرزندان دختر سهمی از ترکه ابوین و خویشان دارند. به نظر می رسد دلیل این تأکید، توجه به این امر بوده است که زنان باید لزوماًا ز ارث بهره مند شوند. در حالی که در برخی جوامع و نیز در عصر جاهلیت، زنان از ارث محروم می شدند.

در ادامه آیه بیان می شود، فرقی نمی کند که مقدار این ارث کم باشد یا زیاد، در هر حال سهم ارث زنان باید پرداخت گردد و همان گونه که در انتهای آیه تصریح می نماید: این بهره، بهره ای معین و حساب شده ومشخص است. پس تعیین سهم الارث نمی تواند سلیقه ای و متغیر باشد.