فروغ مساجد (3) : مجموعه سخنرانی ها و مقالات صفحه 219

وضعیت تحصیل و پیشرفت علم در مساجد

رونق علم و دانش به حدی بود که دانش پژوهان پای درس استادان به قضاوت می نشستند و جلسات درس مختلف را باهم مقایسه می نمودند. از قول مالک بن انس نقل شده است که علم حدیث متن دین به شمار می رود، پس بنگرید که دین خود را از چه کسی می گیرید، من در پای این ستون ها (مسجد مدینه) هفتاد تن را درک کرده ام که «قال» رسول اللّه می گفتند، اما از احدی از آنها قبول حدیث نکردم، با اینکه بعضی از آنان با عنوان متولی بیت المال افراد امینی بودند، اما برای نقل حدیث صلاحیت نداشتند.(1) جالب این که در همین منبع از امام صادق علیه السلام به عنوان بزرگترین و برجسته ترین استاد مالک یاد شده است. جلسات درس مساجد دارای ویژگی های دیگری هم بود که مهم ترین آن گستردگی در زمینه علوم گوناگون و نیز اجتماعی بودن آن بود، یعنی از تمام اصناف و طبقات اجتماع در این جلسات حضور می یافتند.(2) نمونه زیر این مسئله را برای ما بیشتر تبیین می کند:

ابوحمزه ثمالی آورده است که در مسجد رسول خدا نشسته بودم که مردی بر من سلام کرد و پرسید: ای بنده خدا! تو کیستی؟ گفتم: مردی از اهل کوفه، اما حاجت تو چیست؟ گفت: آیا «ابوجعفر محمد بن علی» را می شناسی؟ گفتم: آری، اما نیاز تو چیست که ظاهرا حق را از باطل می شناسی؟ گفت: شما اهل کوفه طاقت و تحمل ندارید. چون اباجعفر را دیدی مرا با خبر ساز. هنوز کلام او تمام نشده بود که ابوجعفر در حالی که جماعتی از اهل خراسان به دور او حلقه زده بودند و درخصوص مناسک حج از ایشان سؤال می کردند، ظاهر گردید. امام سپس از آن محل دور شدند تا به مکان جلوس خود رسیدند. آن شخص نزدیک امام نشست... .(3) این نمونه و نمونه های بسیار دیگر از این دست، حضور طالبان علم از سراسر مملکت اسلامی برای استفاده از استادان مجرب را می نمایاند. این استقبال از حوزه های درسی

1- . پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه: ص 100 .
2- . مأخذ قبل.
3- . بحار: ج 10 ، ص 154 .