فروغ مساجد (3) : مجموعه سخنرانی ها و مقالات صفحه 223

درباره شعر تازی بحث می کرد و «مسلم بن ولید»، بارها در مسجد بصره انجمنی برپا کرد تا شعرش را بخواند. تفسیر، حدیث، فقه و ستاره شناسی نیز در مسجد ابن طولون آموخته می شد.(1) در قرن های بعد نیز به تأسی از دوران رسول گرامی خدا، پزشکی را نیز در مسجد می آموختند؛ «عبدالطیف بغدادی» گزارش می دهد که در الازهر در بامدادان و ساعات دیگر تدریس می کرد، وی می افزاید که در نیم روز پزشکی می آمد و به من پزشکی می آموخت.(2)

دامنه و وسعت جنبش علمی مساجد

حرکت علمی در مساجد قرون اولیه اسلامی، حرکتی پرشتاب، فزاینده و همگانی بود. این مشخصه که نمایان گر جنبش عظیم علمی و فکری در سراسر جامعه اسلامی بود؛ در همه مساجدی که کرسی درس دایر بود، دیده می شد. در واقع روی آوری به علوم و عشق به شعر و ادب، به طبقه ای خاص از مردم محدود نشد؛ بل همه مردم اعم از مرد و زن، شیعه و سنی و مسلمان و غیرمسلمان در کلیه زمینه های علمی مذکور شرکت کردند. لذا دانش در میان توده مردم رواج یافت و در این میان مسجد به عنوان کانون حلقه های درسی می درخشید؛ نقل شده است در مجلس درس ابوحامد اسفراینی بین سیصد تا هفتصد تن حاضر می شدند.(3) و در باره «ابوالطیب صعلوکی» فقیه و ادیب نیشابور آورده اند، بیش از پانصد طالب علم در مجلس او حاضر می شدند.(4) در گزارشی دیگر آمده است که در سال 456 ه. ق در جامع دمشق، حلقه درس بسیار بزرگی گرداگرد «خطیب بغدادی» زده می شد و گفته اند: شنونده انبوهی به پای درس کشانده

1- . تاریخ آموزش در اسلام: ص 96 .
2- . همان: ص 97 .
3- . تمدن اسلامی در قرن چهارم: ص 208 .
4- . همان: ص 208 .