- سخن ناشر 1
- اشاره 4
- چکیده 5
- کارکردهای مساجد در طول تاریخ 8
- کارکرد اجتماعی، کارکرد سیاسی 8
- 1 _ 1) بیان مسئله تحقیق 10
- فصل اول: کلیات تحقیق 10
- 1 _ 1 _ 1) مقدمه 10
- 2 _ 1 _ 1) بیان اهمیت مسئله ی تحقیق 12
- 3 _ 1 _ 1) بیان مسئله ی تحقیق 13
- 4 _ 1 _ 1) ابعاد مسئله ی تحقیق 13
- 6 _ 1 _ 1) نتایج حل مسئله تحقیق 14
- 1 _ 2) تعریف مسجد 14
- فصل دوم: ادبیات نظری تحقیق 14
- اشاره 14
- 1 _ 1 _ 2) مسجد در قرآن 15
- 2 _ 1 _ 2) تعریف مسجد در قرآن 16
- 3 _ 1 _ 2) تعریف مسجد از نظر پیامبر 17
- 3 _ 2) تأثیر اسلام بر حیات مدنی مسلمانان 21
- 4 _ 2) اهمیت و نقش مسجد از دیدگاه اسلام 24
- 5 _ 2) کارکردهای مساجد در طول تاریخ 27
- اشاره 27
- 1 _ 5 _ 2) کارکرد نیایشی 28
- 2 _ 5 _ 2) کارکردهای آموزشی 29
- 4 _ 5 _ 2) کارکرد سیاسی 35
- 6 _ 2) چالش های مساجد در دوران معاصر 39
- اشاره 39
- 1 _ 6 _ 2) رویکردهای مساجد در جامعه ی مدرن به معنای غربی 41
- 2 _ 6 _ 2) کارکردهای مساجد در جوامعی چون ایران 44
- 7 _ 2) نتیجه 50
- اشاره 53
- 8 _ 2) مدل کارکرد مطلوب مسجد به عنوان یک NGO 53
- الف) در بُعد اعمال نیایشی 54
- ب) در بُعد فعالیت های غیر نیایشی 55
- فصل سوم: متدولوژی تحقیق 57
- 2 _ 3) نمونه ی آماری تحقیق 57
- اشاره 57
- 1 _ 3) جامعه ی آماری تحقیق 57
- 1 _ 3 _ 3) متغیرهای عملیاتی در بعد فعالیت های نیایشی 58
- اشاره 58
- 2 _ 3 _ 3) متغیرهای عملیاتی در بُعد فعالیت های غیر نیایشی 59
- 4 _ 3) نحوه ی تحلیل پرسشنامه 60
- 1 _ 4) مقدمه 61
- 5 _ 3 ) پایایی و روایی پرسشنامه 61
- فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها 61
- فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهاد 62
- 2 _ 5) نتایج تحقیق 62
- 1 _ 5) مقدمه 62
- 3 _ 5) پیشنهادها 64
- 5 _ 5) پیشنهادهایی برای موضوعات تحقیقات آتی 65
- منابع و مآخذ 66
- چکیده 67
- اشاره 68
- کارکردهای مسجد و انگیزه های تأسیس آن 69
- جمع بندی 80
- چکیده 82
- اشاره 82
- رابطه خانواده با مسجد 84
- 1 .رابطه کمی 84
- اشاره 84
- 2 . رابطه کیفی 85
- تعامل مسجد و خانواده 87
- آثار و فواید حضور در مسجد 93
- وظایف خانواده در برابر مسجد 97
- استفاده های مفید و مشروع از مسجد 102
- استفاده های نامشروع و غیرمجاز از مسجد 104
- چکیده 108
- اشاره 109
- نقش مطالعه و کتابخوانی در زندگی انسان 110
- چه باید کرد؟ 117
- مشارکت مردم در تأسیس کتابخانه های مساجد 119
- اختصاص یک صندوق به خرید کتاب و تجهیز کتابخانه 120
- کتابخانه های موجود 122
- پیشنهادها و راه کارهای اجرایی 132
- منابع و مآخذ 135
- چکیده 136
- اشاره 137
- معنای لغوی و اصطلاحی قضاوت 138
- مقصود از قضاوت در مسجد 139
- آرای فقیهان 140
- بررسی دلایل آرای مختلف 141
- منابع 152
- چکیده 153
- اشاره 154
- نقش مسجد بر ساختن شخصیت 155
- شناخت واژگانی شخصیت و ابعاد آن 155
- نقش و تأثیر مسجد بر احساس دینی 157
- نقش و تأثیر مسجد بر ادراک دینی 160
- نقش و تأثیر مسجد بر رفتار دینی 162
- چکیده 165
- اشاره 168
- سؤالات اساسی 169
- فرضیه 169
- تعریف مفاهیم و واژه ها 169
- مباحث نظری بسیج سیاسی مردم 170
- چگونگی شکل گیری بسیج مردم در انقلاب اسلامی 171
- مسجد؛ پایگاه اطلاع رسانی و سازماندهی 173
- جایگاه مسجد 177
- برنامه ریزی آموزشی و دینی در مساجد 178
- اهمیت تعلیم و تربیت جوانان و نوجوانان 179
- مسجدگریزی و دین گریزی 180
- موانع ارتباط جوانان با مسجد 181
- راهکارهای جذب جوانان به مسجد 182
- پیشنهادها و راهکارها 184
- چکیده 186
- اشاره 187
- ماهیت مسجد 188
- آثار سیاسی، اجتماعی حضور در مسجد 190
- پیش گیری از جرائم 191
- مبارزه با ظلم 192
- وحدت و تعاون 192
- همدردی و همدلی 195
- دوستی های سالم 198
- کسب و تجارت 199
- حفظ حدود و ثغور بلاد اسلامی 201
- آثار تربیتی 202
- ایثار و انفاق 203
- آثار روحی و اخلاقی 204
- بهره و پاداش الهی 204
- نتیجه 206
- پیشنهاد 207
- منابع 208
- چکیده 209
- مقدمه 212
- کارکردهای گوناگون مسجد در طول تاریخ 214
- کارکردهای مساجد در دوره ی رونق 215
- اشاره 215
- 1 _ کارکرد معنوی 215
- 2 _ کارکرد سیاسی 215
- 3 _ کارکرد فرهنگی 216
- 4 _ کارکرد اقتصادی و رفاهی 217
- علل کاهش حضور مردم در مساجد 219
- جامعه و تعادل نیازی 220
- مقطعی بودن بعضی از نیازها و کارکردها در دوره دوم 221
- فاصله واقعیت ها و آرمان ها 222
- تغییر در تعادل نیازی 222
- فقر و افزایش سطح انتظار از زندگی 223
- تغییر در شیوه ی ارضای نیازها 224
- کم تحرکی نهادهای فرهنگی و تبلیغی به موازات افزایش هجوم فرهنگی 224
- علل کاهش توان کارکردی مسجد و رفع آن 225
- ویژگی های مسجد نمونه 227
- نکاتی چند در باره ی ابعاد فرهنگی مسجد نمونه 228
- نتیجه گیری 228
- فهرست منابع 231
- مقدمه 232
- چکیده 232
- مسجد قبا 233
- مزایای مقاله 233
- پیامبر صلی الله علیه و آله و تأسیس مسجد در مدینه 233
- ورود به مدینه و مأموریت ناقه 236
- نبینم در مسجد بخوابی! 238
- از جا دادن جویبر تا بستن درها 238
- به تازه واردان مسجد جا بدهید 239
- جذبه ی زرق و برق دنیا 241
- باید پیامبر صلی الله علیه و آله ریسمان را بگشاید 241
- صدای گریه ی کودک در مسجد 243
- کودکان در مسیر مسجد 244
- در حلقه ی اهل دل و دیده 245
- اخراج اخلال گران 247
- خوشبویی و مسجد 248
- واپسین دیدار 249
- واپسین نماز 250
- فصل دوم: خاطراتی از سایر معصومین علیهم السلام 251
- پنج هدیه در مسجد و محراب 251
- در روزهای تنهایی 251
- امیرمؤمنان در بَراثا 252
- با لباس شایسته و آراسته در مسجد 253
- امدادگری به فقرا 254
- سؤالات راهب در مسجد 256
- جمعه بازار شیاطین 258
- محراب، نزدیک ترین نقطه ی اوج 259
- مراسم ازدواج فاطمه علیهاالسلام 259
- در هفت سالگی 260
- امام حسن علیه السلام در مسجد کوفه 261
- در آستانه ی مسجد 262
- گریه های معصومین علیهم السلام 262
- امام سجاد علیه السلام در مسجد جامع شام 263
- مساجد در شب تار 264
- دعای امام صادق علیه السلام در سهله 266
- معامله ای معنوی مقابل مسجد 268
- امام رضا علیه السلام در مسجد مدینه 269
- سرگرمی های دنیوی در مسجد 269
- اهتمام به نماز جماعت صبح 270
- عنایت حضرت امام جواد صلی الله علیه و آله 271
- حضرت مهدی علیه السلام 272
- اشاره 273
- چکیده 274
- اشاره 274
- بخش اول: برخی از دستورهای بهداشتی اسلام درخصوص مساجد 275
- بخش دوم: برخی از مصادیق رعایت سلامتی در معماری مسجد 279
- جمع بندی 285
- 1 _ معبود در هنر و معماری معاصر 286
- چکیده 286
- 3 _ بررسی تطبیقی ویژگی های معبودها 289
- جایگاه معبود در هنر سنت های معنوی (در هنر شرق) 304
- جایگاه معبود در هنر سنت های معنوی (در هنر غرب) 314
- جایگاه معبود در هنر سنت معنوی اسلام 323
- چکیده 324
- اشاره 328
- 3 _ معماری مسجد 347
- 4 _ ویژگی های کالبدی مسجد 350
- 5 _ سنجش و مقایسه 352
- چکیده 355
- مقدمه 356
- جایگاه مسجد در شهرسازی اسلامی 356
- چکیده 367
- مقایسه تطبیقی فضاهای عبادی 376
- بررسی سه نوع نگرش به جهان 377
- شرح قانون خلأ با توجه به مدل سوم 378
- نتیجه گیری 379
- چکیده 380
- چکیده 388
- مراحل بهسازی لرزه ای ساختمان مساجد 389
- مرحله اول 390
- نواقص متداول در ساختمانی آجری 392
- مرحله دوم 392
- مرحله سوم: منبع 4راه کارهای 394
- روش بسته بندی از خارج بنا (= کلاف بندی سیستم) 396
- دوغاب ماسه سیمان برای دیوارهای آجری 396
- روش بسته بندی از داخل بنا (= کلاف بندی سیستم) 397
- مهاربندی پای دیوارهای و فونداسیون 398
- ایجاد دیافراگم صلب سقف 398
- تمهیدات گوشه های قائمه ساختمان مساجد 399
- منابع 400
- چکیده 401
- مسجد 403
- مقدمه 403
- شکل 406
- چکیده 412
- پیش گفتار 413
- جایگاه مسجد 415
- کارکردهای مسجد 420
- اشاره 421
- مستکبران و مساجد 421
- الف) خدمت مساجد به انقلاب 425
- ب) خدمت انقلاب و انقلابیون و مسؤولان به مساجد 426
- ابهامات 428
- 1 _ اختلاف دیدگاه 430
- خلأها و مشکلات 430
- چه باید کرد؟ (پیشنهادها) 431
- فهرست منابع 435
- چکیده 436
- تعریف فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) 437
- نتایج فناوری اطلاعات (IT) 440
- اجرا و به کارگیری IT در مساجد 442
- اهداف فناوری اطلاعات و ارتباطات 443
- اشاره 445
- اصول استراتژی و اهداف راه اندازی شبکه ی مسجد 445
- 1 _ پرورش انسان مسلمان 445
- 3 _ اصلاح تصویر اسلام در سطح بین الملل 446
- 2 _ خودشناسی و گرایش عقلانی معطوف به دیگران 446
- 4 _ مبارزه برضد گرایش های افراطی مدعی دین داری 447
- 5 _ تربیت و تأمین نیروی انسانی کارآ در زمینه ی اطلاع رسانی اسلامی 447
- ابزارهای فناوری 448
- 1 _ آموزش از راه دور 448
- اشاره 448
- 2 _ آموزش منطقه ای یا از راه دور 448
- مزایای آموزش از راه دور 449
7 . رعایت فضای فیزیکی و زیستی جداگانه برای خانم ها و آقایان: با توجه به حضور گسترده خانم ها در مساجد، در معماری باید فضاهای مناسبی برای خانم ها در نظر گرفته شود تا ضمن رعایت حدود و حریم شرعی، از رفاه و آسودگی نسبی برخوردار باشند. ایجاد فضای مناسب برای امور عبادی و نیز رفع دیگر نیازهای ضروری زنان باید لحاظ شود.
8 . توجه به نیازهای بهداشتی و خدماتی مساجد خاص: رفع نیازهای نمازگزاران در مورد برخی مساجد مانند مسجد جامع شهر، محل برگزاری نماز جمعه و مساجد بین راه توجه بیشتری می طلبد. ایجاد سرویس های بهداشتی متناسب با نیاز (دستشویی و توالت های بهداشتی و ایجاد دوش های عمومی)، وجود محل های مخصوص برای نگهداری، استراحت یا بازی اطفال، و استفاده از مساجد در غیر اوقات نماز برای امور فرهنگی و آموزشی متناسب با شؤون مساجد، هم چنان که از صدر اسلام در مورد مساجد بزرگ معمول بوده است.(1)(2) از جمله این موارد است.
جمع بندی
آنچه به اجمال در این مقاله مطرح شد نشانگر آن است که در باره نقش معماری مساجد در بهداشت جسمی و روحی انسان، زمینه های بسیاری برای تحقیق و عمل مطرح است و استمداد از احکام الهی و بهره گیری از متون دینی در این زمینه بسیار راهگشاست. امید است این مختصر برای علاقه مندان مفید و در ایجاد انگیزه برای تلاش های تحقیقی و کاربردی گسترده مؤثر باشد. ان شاء اللّه
1- . ری شهری، محمد، میزان الحکمه، المجلد الرابع، مکتب الاعلام الاسلامی، 1362: ص 390 _ 400 .
2- . امیدیانی، سیدحسین، نقش موقوفات ایران اسلامی در توسعه علم و دانش، روزنامه اطلاعات، مؤرخه 14 و 15 تیر 1376 .