مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد اول صفحه 190

ه) دیدگاه محقّق مامقانی

محقّق مامقانی قدس سره در غایه الآمال که حاشیه ای بر مکاسب است، می نویسد:

والأقرب عندی حمل قوله علیه السلام «لا بأس ببیع العذره» علی الإستفهام الإنکاری، وقد وجدتُ فی الوافی بعد ما سنح لی هذا الوجه کلاماً ظاهره الإشاره إلیه، فإنه ذکر فیه ما نصّه: ولا یبعد ان یکون اللفظتان مختلفتین فی هیئه التلفّظ وإن کانتا واحده فی الصوره.(1)

به عقیدۀ ایشان باید عبارت

«لا بأس ببیع العذره» را بر استفهام انکاری حمل نمود.

به این بیان که امام علیه السلام در روایت سماعه(2) پس از آن که می فرمایند: بیع و ثمن عذره حرام است، عبارت «لا بأس» را می آورند؛ یعنی گویا ایشان با حالت تعجّب می خواهند بگویند: آیا می توان گفت بیع عذره بدون اشکال است؟!

محقّق مامقانی قدس سره در ادامه اظهار می دارد: در کتاب وافی عبارتی یافتم که گویا به همین مطلب اشاره دارد؛ زیرا در وافی آمده است: بعید نیست که این دو لفظ، یعنی

«حرام بیعها و ثمنها» و

«لا بأس ببیع العذره» در هیئت تلفّظ و معنا متفاوت باشند، هرچند در ظاهر با هم تفاوتی ندارند؛ یعنی ظاهراً هر دو در مقام بیان حکم هستند، ولی در واقع لفظ نخست، بیان حکم می کند و قسمت دوم، استفهام انکاری است.(3)

اوّلین نکته ای که در نقد این وجه جمع می توان به آن اشاره کرد، تبرّعی بودن آن است. نکتۀ دیگر هم این است که چه بسا عکس سخن محقّق مامقانی قدس سره صادق باشد؛ یعنی قسمت

«حرامٌ بیعها وثمنها» در روایت، بخشی از کلام سؤال کننده باشد و امام علیه السلام در پاسخ او عبارت «لابأس» را آورده باشند؛ یعنی فاعل «قال» اوّل در روایت

1- (1) . غایه الآمال: ج 1 ص 67.
2- (2) . «سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِاللّهِ علیه السلام وَأَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ: إِنِّی رَجُلٌ أَبِیعُ الْعَذِرَهَ فَمَا تَقُولُ قَالَ: حَرَامٌ بَیْعُهَا وَثَمَنُهَا وَقَالَ: لاَبَأْسَ بِبَیْعِ الْعَذِرَهِ» (وسائل الشیعه: ج 17 ص 175).
3- (3) . الوافی: ج 3 ص 42.