مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد اول صفحه 355

و نسبت به نماز، دستوری داده اند؛ ولی دربارۀ ردّ معاملۀ مردار، سخنی به میان نیاورده اند. فرق تمسّک به اطلاق مقامی با تقریر، این است که تقریر در صورتی است که در اعتقاد سائل، همین جواز بیع باشد و امام علیه السلام آن را تقریر فرموده باشند.

ولی به نظر می رسد که این سخن صحیح نیست؛ زیرا هرچند امام علیه السلام در مقام بیان بوده اند، ولی این احتمال وجود دارد که ایشان در مقام بیان همۀ خصوصیات نباشند؛ یعنی ممکن است ایشان فقط می خواسته اند تکلیف نماز را روشن کنند و به خاطر همین فرموده اند:

«إجعل ثوباً للصلاه»، ولی نسبت به

«یحلّ لنا بیعها» به حسب ظاهر سکوت کرده اند. از این رو، باید بگوییم: این سکوت، تقریری است که می تواند کاشف از رضایت باشد، یا بگوییم: ممکن است این سکوت به خاطر مصلحت باشد.

در حالی که هرگز در اطلاق مقامی نمی توان گفت: اگر امام علیه السلام حکمی را بیان نکرده اند، به خاطر وجود یک مصلحت بوده است.

پس به نظر می رسد: اصلاً این جا جای اطلاق مقامی نیست؛ بلکه اطلاق مقامی در جایی است که امام علیه السلام در مقام بیان همۀ خصوصیات باشند. بویژه آن که در روایات مربوط به مردار، گاهی می فرماید: «اگر پوشیدی، هنگام نماز دربیاور»، و یا می فرماید:

«اگر سر و کارت با این گونه امور است، سعی کن به آنها دست نزنی». پس شاید ویژگی های دیگری نیز در مسئله دخیل باشد. و اتّفاقاً چه بسا این که شیخ انصاری قدس سره فرمود: این تقریر کاشف از رضایت نیست، به خاطر همین ویژگی هایی باشد که در این روایت وجود دارد.

ج) جمع میان روایات مانعه و مجوّزه

1- دیدگاه محقّق خویی:

محقّق خویی قدس سره دو روش را برای جمع بین روایات مانعه و مجوّزه، پیشنهاد می کند که عبارت اند از: