- 1) متن عروه: 1
- الف - استحباب نکاح از دیدگاه کتاب و سنّت: 1
- اشاره 1
- اشاره 1
- 1377/6/22 یکشنبه درس شمارۀ (1) سال اول 1
- کتاب النکاح 1
- مقدمه: 1
- 3) دلالت کتاب بر استحباب نکاح: 2
- 4) استحباب نکاح در سنّت: 4
- ب) مراد از «حبّ النّساء» در روایات 5
- 2) نکاح سبب گشایش روزی است (توضیح عبارت متن) 7
- اشاره 7
- 3) اشاره به سایر روایات 7
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 7
- الف): ادامه بحث قبل: 7
- 1) متن عروه 7
- ادامۀ مقدمه 7
- اشاره 7
- 4) بررسی کلام مصنّف قدس سرّه درباره کراهت عزوبت 8
- 5) اشاره به سایر روایات درباره کراهت عزوبت 9
- 6) تذکر یک نکتۀ کتاب شناختی 10
- ب) مسئلۀ اول: 12
- 2) توضیح و بررسی مسئله 12
- 1) متن مسئله 12
- فهرست منابع اصلی: 13
- 3) توضیحی دربارۀ سند حدیث قبل: 13
- اشاره 14
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 14
- الف - متن عروه - استحباب تعدد زوجات 14
- اشاره 14
- اشاره 14
- 1) مدلول آیۀ شریفه ( دلیل اول مسئله) و ارتباط میان صدر و ذیل آن: 14
- 2) بیان آقای طباطبائی (ره) در «المیزان» 17
- 3) مدلول آیه ترخیصِ تعدد زوجات است نه ترغیب آن 18
- ب - دلیل دوم استحباب تعدد زوجات ( روایات) 19
- ج): نکته: شبهۀ «عبده» در تطبیق «نساءنا» در آیۀ مباهله بر حضرت زهرا (س) و جواب آن: 19
- اشاره 19
- پاسخ شبهه توسط استاد - دام ظله 20
- د - استحباب نکاح اعم از دائم و منقطع و حرّه و أمه است. 21
- الف): طرح مسئله 3: 22
- اشاره 22
- خلاصۀ درس این جلسه: 22
- اشاره 22
- 1) توضیح مسئله: 22
- 1) توضیح مسئله: 23
- ب): طرح مسئلۀ 4: 23
- 2) توضیح استاد 23
- اشاره 23
- ج): توضیح استاد پیرامون مسئله: 24
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در اقسام نکاح 24
- 1) توضیح: 25
- اشاره 25
- 2) بررسی کلام مرحوم نائینی در واجب مشروط و مطلق: 25
- د) ادامۀ متن مسئله 4: 25
- دفع اشکال بنا بر مبنای مرحوم آخوند: 26
- جواب اشکال: 26
- توضیح اشکال: 26
- 3) اشکال و جواب: 26
- مقتضای تحقیق در حل اشکال: 27
- نقد کلام آخوند: 27
- اشاره 27
- ه) ادامه مسئله 4: 27
- 2) قوله ره «مظنه الضرر»: 28
- 1) کلام مرحوم نائینی در لا ضرر 28
- 2) مناقشه در کلام مرحوم نائینی 28
- و) دلیل حرمت اضرار جانی: 28
- اشاره 28
- مناقشۀ اول: 28
- 3) بیان مفاد روایت 29
- مناقشۀ دوم: 29
- الف) بحث دربارۀ نظر مرحوم آقای داماد دربارۀ "حرمت اضرار بدنی" : 30
- اشاره 30
- 1) توضیح مبنای آقای داماد (ره) در علت و حکمت احکام: 30
- خلاصه جلسات پیش و این جلسه: 30
- 2) تکملۀ کلام ایشان از سوی استاد - مد ظله: 31
- 3) تطبیق بحث بر ما نحن فیه: 31
- ج) بحث درباره ادامه مسئله (4) (او الوقوع فی الزنا او محرّم آخر): 33
- 1) در این باره که "او الوقوع فی الزنا" در متن عروه عطف به چیست، دو احتمال وجود دارد: 33
- اشاره 33
- اوّل: آن که عطف به "مظنّه" باشد 33
- ب) آیا حرمت اضرار تنها در ضرر قطعی است یا مظنه ضرر کفایت می کند؟: 33
- 2) در متن مسئله آمده که از جمله موارد وجوب نکاح، موردی است که ترک آن موجب وقوع در زنا یا حرامی دیگر شود: 34
- الف - ادامه بحث دربارۀ ادله حرمه اضرار به نفس: 36
- دلیل دوّم: 36
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه: 36
- اشاره 36
- اشاره 36
- 1 - دو دلیل بر حرمه اضرار به نفس: 36
- دلیل اوّل: 36
- 2 - بررسی دو دلیل فوق: 36
- ب - ادامه بررسی اقسام نکاح (آغاز مسئله چهارم): 38
- 1 - متن مسئله: 38
- 2 - بررسی وجوب نکاح به جهت آن که ترک کردن آن منجر به وقوع در حرام می شود: 38
- 3 - بررسی حرمت نکاح به جهت منجر شدن به ترک واجب: 39
- 4 - بررسی صورت مباح گردیدن نکاح: 40
- اشاره 42
- ج - تقسیم نکاح با توجه به مورد نکاح (منکوحه): 42
- توضیح مسئله: 42
- تذکری مربوط به بحثهای سابق: 43
- اشاره 44
- استاد: 44
- اشاره 44
- اشاره 44
- اشاره 44
- 1 - کلام مرحوم ایروانی: 44
- ب): متن مسئله 9: 44
- الف): و بالنسبه الی المنکوحه ایضاً ینقسم الی الاقسام الخمسه... 44
- بررسی مثال اول: 45
- بررسی مثال دوم: 46
- بررسی مثال سوم: 46
- مثال روشن برای مسئلۀ اعراض: 47
- 2 - مناقشۀ استاد در کلام مرحوم ایروانی: 47
- الف): ادامه نقل کلام مرحوم ایروانی در بحث اعراض 49
- 1) استدلال به بناء عقلاء: 49
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 49
- اشاره 49
- 3) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه اول: 50
- 2) سه وجه دیگر بر خروج شیء اعراض شده از ملک مالک: 50
- 4) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه دوّم: 51
- ب): بررسی کلام مرحوم آقای ایروانی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظله -: 52
- 1) بررسی تقریب استدلال ایشان به بناء عقلاء: 52
- 2) اشکال و پاسخ آن: 53
- 3) ادامه بررسی تقریب مرحوم ایروانی: 54
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 55
- ج): نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در بحث اعراض: 55
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسط استاد - مد ظله -: 56
- 3) تحقیق گسترده تر در مسئله اعراض: 57
- 4) اشکال دیگر استاد - مد ظلّه - به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 58
- منابع اصلی بحث: 59
- الف):: بررسی اشکالات مرحوم ایروانی (ره) به ادلۀ سلب مالکیت از شیء اعراض شده 60
- 1) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه اوّل (سیره متشرعه) 60
- اشاره 60
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 60
- 2) بررسی اشکال توسط استاد - مد ظلّه 61
- 3) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه دوم (الناس مسلطون علی اموالهم) (یادآوری) 62
- 1) متن روایت سکونی 65
- اشاره 65
- 2) کلام مرحوم آقای خوئی «قدس سرّه» 65
- ب): بررسی روایات خاصّه در مسئله اعراض 65
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 66
- 4) تقریب دقیق تر از کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 67
- 5) سایر روایات 68
- ج): تکمیل بحث اعراض و موارد شبیه آن 71
- اشاره 71
- 1) اقسام متصوره در مسئله و احکام آنها 71
- اشاره 71
- صورت دوم (مال رها شده) هم دو حالت دارد: 72
- صورت اوّل (مأیوس الوصول) هم خود بر دو قسم است: 72
- 2) آیا جواز استرداد مال اعراض شده دلیل بر خروج از ملک است؟ 74
- 3) نگاهی دیگر به بناء عقلا 75
- 4) نتیجه بحث 76
- 2) توضیح مسئله: 77
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 77
- 1) متن عروه: 77
- اشاره 77
- الف): حکم نگاه مرد به زنی که می خواهد با وی ازدواج کند 77
- روایت الهیثم بن أبی مسروق النهدی 78
- ب) روایات مسئله: 78
- اشاره 79
- روایت غیاث بن ابراهیم 79
- بحث سندی - غیاث بن ابراهیم عنوان یک نفر است یا دو نفر؟ -: 79
- بررسی احوال غیاث بن ابراهیم 80
- مذهب غیاث بن ابراهیم تمیمی 81
- در مورد غیاث سه سؤال مطرح است: 83
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 83
- اشاره 83
- در اینجا چندین سؤال مطرح است: 84
- اشاره 86
- بررسی ادله مرحوم آقای خوئی ره: 86
- نقد کلام صاح قاموس الرجال: 90
- فهرست منابع اصلی: 91
- اشاره 92
- بحث در این بود که «هل یجوز لمن یرید تزویج امرأه ان ینظر الیها؟ أم لا؟» 92
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 92
- اشاره 94
- نکتۀ رجالی: 94
- تحقیق در مذهب غیاث بن ابراهیم: 95
- اشاره 95
- نقد استاد - مد ظله -: 95
- شاهد دوم: 96
- شواهدی بر امامی بودن غیاث: 96
- شاهد اول: 96
- شاهد سوم: 97
- شاهد پنجم: 97
- شاهد چهارم: 97
- اعتبار غیاث بن ابراهیم: 98
- روایات مسئله: 98
- منابع درس: 100
- اشاره 101
- الف - اشتباه جامع الرّواه در روایت ابن عقده از ابن فضّال 101
- اشاره 101
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 101
- نکته مهم در کتاب شناسی کتب رجال: 102
- ب - آیا بحث «جواز النظر لمرید التزویج» برای کسی که مطلقاً جواز نظر به وجه و کفّین را قائل است لغو است یا نه؟ 103
- ج - بررسی اختلاف روایات 106
- اشاره 109
- الف - بیان مرحوم حاج شیخ در تعارض روایات به منظور تقریب قول «اختصاص جواز نظر به وجه و کفین» 109
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 109
- 1) تعارض بر مبنایِ در مقام بیان و تحدید بودن روایات: 109
- 2) تعارض بر مبنای انحصار علیّت: 110
- اشاره 110
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 112
- 3) عام ما فوق در تعارض روایات خاصه: 112
- اشاره 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 114
- 1) بیان آقای حکیم 116
- ب - بیان مرحوم آقای حکیم در عدم تعارض روایات و نقد آن: 116
- 2) نقد کلام مرحوم آقای حکیم 117
- اشاره 118
- الف): جمع بین روایات 118
- اشاره 118
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 118
- 1) روایت یونس بن یعقوب 119
- 2) نقد دیدگاه آقایان حکیم و خوئی پیرامون تعلیل در روایت: 120
- سند روایت 121
- اشاره 121
- اشاره 121
- 3) روایت حسن بن السری: 121
- ب بحثٌ فی وثاقه الحسن بن السری: 121
- نظر استاد - مد ظله - در بارۀ حسن بن السری: 123
- دلالت روایت الحسن بن السری: 125
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 126
- اشاره 126
- ب - حکم نظر به «کفین» 126
- 1) استدلال به روایت مرسل عوالی اللئالی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) 126
- 2) استدلال به صحیحه هشام بن سالم، حماد بن عثمان، حفص بن البحتری. 126
- اشاره 126
- الف - حکم نظر به صورت: 126
- توضیح استاد در مفاد صحیحه: 127
- ج): حکم نظر به «شعر» و اطراف سر و صورت 128
- استدلال به صحیحه عبد الله بن سنان: 128
- اشاره 129
- د) حکم نظر کردن به ساق: 129
- ادامه مسأله 26: 129
- دلالت روایت: 129
- کلام مرحوم خوئی: 129
- اشاره 130
- ه): حکم نظر به «خلف» 130
- مناقشۀ استاد در کلام مرحوم خوئی: 130
- 1 - متن روایت: 131
- و) بیان حدّ اعلای جواز نظر در روایه یونس بن یعقوب 131
- سند روایت: 131
- اشاره 132
- 3 - دلالت روایت: 132
- 2 - سند روایت: 132
- جمع بین این روایت با روایات دیگر بنابراین که تحتجز صحیح باشد 133
- ذ) نظر استاد در جمع بین روایات: 133
- 1) توضیحی درباره «تحتجز» در روایت یونس بن یعقوب: 134
- الف - چند توضیح دربارۀ روایات باب 134
- اشاره 134
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 134
- 2) توضیحی دربارۀ کلمه «ترقق له الثیاب»: 135
- 3) توضیحی درباره «خلقها» در روایت حسن بن سری: 136
- 1) متن مسئله 138
- 2) توضیح مسئله 138
- 3) شرط اول جواز نظر ( عدم قصد تلذذ): 138
- ب - ادامۀ مسئله 26 138
- 4) شرط دوم جواز نظر ( ان لا یکون مسبوقاً بحالها): 140
- 5) شرط سوم جواز نظر ( احتمال اختیار): 141
- 7) بررسی شرط چهارم توسط استاد - مد ظله -: 142
- اشاره 144
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 144
- 1) توضیح صورت مسئله و تقریب کلام مرحوم خوئی ره: 144
- بحث درباره جواز یا عدم جواز نکاح با بنت الزوجه قبل از دخول و انحلال نکاح زوجه 144
- اشاره 145
- 2) نظر استاد مد ظله در بارۀ کلام مذکور: 145
- در این باره دو نکته قابل توجه است: 146
- مطلب دوم: 147
- مطلب سوم: 148
- 1) متن آیه شریفه: 150
- 2) استدلال به آیه بر جواز جمع بین عقد مادر و دختر (یادآوری) 150
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 150
- اشاره 150
- الف - بررسی دلیل بر جواز ازدواج با دختر زوجه غیر مدخوله (آیه شریفه) 150
- 3) اشکال استدلال قبل: 151
- 2) کلام مرحوم آشتیانی در تقریرات درس مرحوم حاج شیخ: 152
- ب): بررسی ادامه مسئله 26: (سایر شرائط جواز نظر) 152
- 1) متن مسئله: 152
- ج): نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم حاج شیخ: 155
- اشاره 157
- اشاره 157
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 157
- کلام در این بود که آیا جائز است مرد به زنی که قصد ازدواج با او را دارد نگاه کند؟ 157
- سؤال: چرا روایت سه مورد اول را شامل نشود؟ 158
- اشاره 158
- پاسخ استاد مد ظله: 158
- سؤال: 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- پاسخ استاد مد ظله: 159
- اشکال: 159
- پاسخ استاد مد ظله: 160
- اشاره 161
- منابع اصلی بحث: 161
- سؤال: 161
- پاسخ استاد مد ظله: 161
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 162
- اشاره 162
- الف) توضیحی پیرامون «یشتریها باغلی الثمن» در روایت: 162
- 2 - استدلال شیخ انصاری: 163
- 3 - مناقشه در کلام شیخ انصاری: 163
- 1 - طرح استدلال: 163
- ج): اغلی الثمن در روایت آیا علت حکم است یا حکمت حکم؟ 164
- 4 - رد مناقشه از طرف استاد: 164
- 1 - توضیح مطلب: 164
- نظر مرحوم داماد: 165
- اشاره 165
- 3 - نظر استاد در کیفیت تخصیص بوسیلۀ علت: 165
- 2 - بحث کلی حکمت و علت: 165
- اشاره 166
- نظر مشهور بنابراین که اغلی الثمن علت باشد: 166
- 4 - نتیجه بحث: 166
- اشاره 168
- الف - دو وجه کلی بر استفاده مفهوم فی الجمله از تعلیلات 168
- 1) وجه اوّل: 168
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 168
- 2) بررسی وجه اول توسط استاد - مد ظلّه -: 169
- 4) تطبیق وجه دوم بر محلّ بحث 172
- ب - تقریب خاصّ در محلّ بحث 172
- الف): بررسی دو تقریب در بارۀ محدود بودن دامنۀ حکم جواز نظر برای مرید تزویج: 174
- اشاره 174
- 1) تقریب اول: 174
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 174
- 2) نقد استاد - مد ظلّه -: 175
- 4) نقد استاد - مد ظله -: 177
- 3) تقریب دوم (یادآوری) 177
- اشاره 179
- ب): مراد از ارادۀ تزویج چیست؟ ارادۀ فعلی یا تعلیقی یا اعم از آن دو؟ 179
- 1) برخی می گویند بر فرض که الفاظ ادلۀ مجوزه اعم از ارادۀ فعلی و تعلیقی باشد، 179
- 2) ارادۀ فعلی: 180
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 182
- اشاره 182
- الف) استدراک (تذکری درباره وجه اول که دیروز عرض شد) 182
- اشاره 183
- قرائنی بر اعم بودن اراده در ما نحن فیه - نظر استاد دام ظلّه - 183
- ب): «اراده» در روایات بحث، اراده فعلی است یا اعم از فعلی و تعلیقی است؟ 183
- ج): آیا حکم جواز نظر در حق کسی که می تواند از راه دیگری مثل توکیل یک زن و غیره کسب اطلاع کند هم ثابت است؟ 185
- اشاره 185
- آقای خوئی به دو دلیل تمسک کرده اند: 186
- د) آیا زن هم می تواند به مردی که قصد ازدواج با او را دارد، نگاه کند؟ 187
- ه) آیا در خرید کنیز، می توان به او نگاه کرد؟ 188
- اشاره 188
- عدم جواز تعدی از باب «أمه» به باب «حرّه» 189
- اشاره 191
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه 191
- 2) توضیح مسئله 191
- الف - بررسی ادامۀ مسئلۀ 26 191
- 1) متن مسئله 191
- 3) کلام صاحب جواهر و مرحوم آقای خوئی قدس سرهما: 192
- 4) توضیح استاد - مد ظله - در بارۀ کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 193
- 5) توضیح آخر مسئله 194
- 2) توضیح مسئله 196
- ب - بررسی مسئله 27 196
- 1) متن مسئله 196
- 3) روایت عباد بن صهیب و اثبات اعتبار آن: 197
- 4) بررسی راههای دیگر بر اثبات وثاقت عباد بن صهیب 200
- 5) خلاصه بحث 201
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- الف): استدلال به تعلیل روایت عَبّاد بن صهیب برای شمول حکم نسبت به اهل ذمّه و کفّار: 202
- 1) فرمایش مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 202
- اشاره 202
- 2) نقد استاد - مد ظلّه 203
- ب): بررسی متن روایت عبّاد بن صهیب با نقل کلینی (ره) و صدوق (ره): 203
- اشاره 203
- 1) اختلافِ نقل روایت در کافی، فقیه و علل: 203
- الف): روایت کلینی (ره) در کافی: 203
- 2) تفاوتهای موجود در نقل روایت مزبور و نقش آن در مفهوم روایت: 204
- ج): روایت صدوق (ره) در علل الشرائع: 204
- ب): روایت صدوق (ره) در فقیه: 204
- 3) مرجّحات نقل کلینی در کافی و نتیجه گیری: 206
- 1) متن عروه و توضیح آن: 208
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 208
- الف): بررسی حکم جواز نظر به زنان بادیه نشین و روستانشینان: 208
- اشاره 208
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم درباره روایت جواز نظر به نساء اهل بوادی و تفسیر کلام سید پیرامون نظر ایشان: 209
- 3) کلام آقای خوئی نسبت به تفسیر عبارت مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 209
- اما بیان اشکال دلالتی روایت عباد بن صهیب: 210
- 4) وجه استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 210
- اشاره 210
- 1) طرح بحث: 211
- ب) بررسی یکی از شرائط جواز نظر به نساء اهل ذمه (شرط عدم تلذذ): 211
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی در این مسئله و نیز تفسیر آیۀ غض: 212
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم نسبت به حکم و اقتضای اولیه نظر مرد به زن: 212
- 4) اشکالات استاد - مد ظله - بر مرحوم آقای خوئی 214
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 215
- اشاره 215
- اشاره 216
- اشاره 216
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) 216
- 1) استفاده از آیۀ «غض بصر» برای حرمت مطلق نظر 216
- 3) نقد استاد مد ظله 217
- معنای آیۀ شریفه چیست؟ 217
- اشاره 217
- تفسیر دیگر آیۀ شریفه: 220
- اشاره 221
- نقد استاد مد ظله: 221
- ب): صورت دوم: 221
- اشاره 222
- 3) استدلال استاد بر حرمت نظر با ریبه به آیۀ شریفه «فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ...» 222
- 2) نقد استاد مد ظله 222
- منبع اصلی بحث: 223
- اشاره 224
- 1 - وجه اوّل: 224
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 224
- الف): وجه اشکال سیّد در جواز نظر به نساء بوادی و اعراب 224
- اشاره 224
- اشاره 224
- تقریر اوّل مقدمه مطویّه: (رفع حرج) 225
- تقریر دوّم مقدّمه مطویّه (الغاء احترام) 226
- اشاره 227
- 2 - وجه دوّم: 227
- پاسخ وجه دوم 228
- ب): اشکال در جواز نظر به نساء اهل ذمّه 229
- اشاره 229
- جهت اشکال این بزرگان را می توان اینگونه تقریر کرد: 230
- ج): عدم جواز نظر با ریبه 232
- د) اشکال در «حرمت نفسی» نظر با ریبه 233
- 1 - اشاره به اقوال علماء 235
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 235
- اشاره 235
- الف): حکم نگاه کردن به زنان اهل ذمه 235
- 2 - وجه عدم جواز نظر به اهل ذمه 236
- 3 - وجه جواز نظر به اهل ذمّه 237
- 4 - نظر استاد - مد ظلّه - در تفسیر روایت عباد بن صهیب 238
- 1 - اشاره به کلام مرحوم آقای خوئی و اشکال آن 239
- ب): استدراکی درباره اشکال به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - در استفاده از آیه غضّ 239
- 2) مقدمه پاسخ استاد - مد ظلّه - به اشکال 239
- 3 - اصل پاسخ استاد - مد ظلّه -: 240
- 1 - مقدمه ای در استدلال بر حرمت مطلق جواز نظر با شهوت 240
- ج): تفسیر آیه شریفه غض 240
- 3 - اشاره به عبائر اهل لغت 241
- 2 - معنای «غضّ» 241
- 4 - معنای «من» در آیه غضّ 242
- اشاره 244
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از مطالب این جلسه: 244
- الف): خلاصه ای از بحث جلسه گذشته و نتیجۀ بحث روائی در مسئلۀ (روایت عباد بن صهیب و نحوۀ جمع مفاد آن با مفاد خبر سکونی): 244
- نقد استاد - مد ظلّه -: 246
- ب): فرمایش مرحوم مصنف (ره) و نقد آن توسط استاد - مد ظله -: 246
- اشاره 246
- 1) تقریب استدلال به تنزیل مزبور: 247
- ج): استناد به «تنزیل اهل کتاب به منزلۀ اماء» برای جواز نظر به نساء اهل ذمّه: 247
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه - به استدلال مزبور: 248
- 1 - شیخ طوسی عبارتی در کتاب نهایه دارد که می فرماید «و النظر الی نساء اهل الکتاب و شعورهن لا بأس به 250
- اشاره 250
- الف): بررسی و توضیح کلام محقق در حکم نظر به نساء اهل کتاب 250
- اشاره 250
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از درس امروز: 250
- اشاره 250
- اشکال اول: 250
- 2 - پاسخ محقق و دفاع از طرف شیخ: 251
- اشکال دوم: 251
- 3 - توضیحی پیرامون نساء اهل کتاب (مقدمه) 251
- اشاره 252
- ب): بررسی مجدد روایت عبّاد بن صهیب (یادآوری و تکمیل) 252
- 1 - روایت عباد بن صهیب به نقل کافی در بعضی جهات یک نحوه اختلافاتی با نقل صدوق دارد 252
- 2 - کلام استاد مد ظله العالی در بیان مفاد روایت: (یادآوری و تکمیل) 254
- ج): معنای غض در آیۀ شریف (یادآوری و تکمیل) 255
- 3 - رد مناقشه از طرف استاد مد ظله العالی و نظر ایشان در معنای «مِن» 256
- اشاره 256
- د) معنای «مِن» در آیۀ غضّ (یادآوری و تکمیل) 256
- 1 - نقل اقوال: 256
- 2 - مناقشۀ محقق اردبیلی 256
- نظر استاد: 257
- الف): ادامۀ آیۀ شریفه «غضّ» 258
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه: 258
- 1 - آیا آیۀ شریفه مطلق است؟ 258
- اشاره 258
- 3 - احتمالات در حدّ لزوم غضّ 259
- 2 - تذکر یک نکته 259
- 2 - روایت أبو عمرو الزبیری 261
- 1 - نگاهی به روایات 261
- ب): روایات واردۀ در بارۀ آیه غضّ 261
- 3 - روایت سعد الاسکاف 262
- 5 - سند روایت أبو عمرو زبیری 263
- 4 - جمع بین این دو روایت 263
- 1 - ترجمۀ احوال 264
- ج): حالات سعد اسکاف 264
- 2 - جمع بندی کلمات ائمه رجال 265
- 4 - تذکری در بارۀ معجم رجال الحدیث 266
- 3 - تذکر نکته ای در رجال نجاشی: 266
- خلاصۀ این جلسه و جلسۀ پیش: 268
- الف): بررسی کلام شیخ محمد عبده در بارۀ مفهوم «نِساءَنا» در آیۀ مباهله: 268
- اشاره 268
- 1 - خلاصۀ مدّعای شیخ محمد عبده: 268
- جواب نقضی: 269
- 3 - ردّ کلام عبده از سوی استاد - مد ظلّه - 269
- پاسخ حلّی: 270
- ب): بحث در بارۀ مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ 31 سورۀ نور: 271
- اشاره 271
- نتیجه: 271
- تقریب این نظریه: 272
- ب): مرحوم مجلسی در مرآه العقول فرموده اند که این اضافه نکته ای معنوی هم دارد 272
- 1 - اقوال کسانی که معنای «نسائهنّ» را عام و وسیع می دانند: 272
- الف شیخ احمد جزایری در کتاب خود قلائد الدّرر می گوید که مراد از نسائهن در آیه تمامی زنان و نساء می باشد 272
- نقد استاد - مد ظلّه - 272
- در قلائد الدّرر وجه دیگری نیز آمده و آن این است که مراد از «نسائهن» زنانی می باشد که شخص با آنان معاشرت و حشر و نشر دارد 273
- نقد استاد - مد ظلّه - 273
- 2 - اقوال کسانی که مفهومی متضیق از «نِسائِهِنَّ» را پذیرفته اند: 274
- نقد استاد - مد ظلّه 274
- نقد استاد - مد ظلّه - 274
- نظر مرحوم آقای خوئی - ره - 274
- نظر أبو بکر جصّاص: 275
- آیۀ شریفه غضّ بصر 276
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 276
- اشاره 276
- دربارۀ «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» دو دیدگاه وجود دارد: 277
- اشاره 277
- 1) بحث ما در معنای «نِسائِهِنَّ» است، آیا جمیع نساء مورد نظر است یا صنف خاصی از نساء؟ 277
- الف - معنای «نِسائِهِنَّ» و معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ » در آیه شریفه: 277
- توجیه کلام صاحب جواهر 278
- اشاره 278
- 2) تنافی در کلام صاحب جواهر در تفسیر «نِسائِهِنَّ» و «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» 278
- ب - مصحّح اضافه «نساء» به «هنّ» با توجه به معنای نساء چیست؟ 279
- اشاره 279
- 1) نظر علامه مجلسی 280
- پاسخ استاد: 280
- 2) نظر صاحب قلائد الدّرر 280
- اشاره 280
- اشاره 280
- پاسخ استاد 281
- دیگری، جریاً علی الغالب 281
- پاسخ استاد 281
- اشاره 282
- نقد استاد 282
- 3) نظر أبو بکر جصّاص 282
- 4) نظر آقای خوئی 283
- اشاره 284
- کلام در تفسیر «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 31 سورۀ نور بود، تفاسیر مختلفی بر این عبارت شده است: 284
- تفسیر اولنِسائِهِنَّ : مطلق نساء 284
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 284
- وجه دوم: از اضافه، حریت استفاده می شود. 285
- وجه اول: ادعای ظهور در حرائر 285
- تفسیر دوم نسائهن: حرائر 285
- اشاره 285
- وجه سوم: به قرینه «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» مراد از «نِسائِهِنَّ» خصوص حرائر است. 288
- نقد استاد - مد ظله -: 288
- اشاره 290
- تقریب کلام مرحوم آقا حکیم (ره): 290
- نقد استاد - مد ظله -: 290
- تفسیر سوم نسائهن: ارحام و بستگان 290
- نکتۀ اضافۀ نساء به «هنّ» 290
- منابع اصلی بحث 291
- اشاره 292
- الف):: معنای «مؤمنات» در آیه غضّ 292
- 1) طرح بحث 292
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 292
- 2) توضیح قرائن اختصاص مؤمنات در آیه غضّ به احرار 293
- 3) پاسخ قرینۀ اول 294
- 4) بررسی دلیل دوم 295
- اشاره 296
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 296
- 2) اشکال قول به «حرائر» (نقد و تقریب صاحب جواهر ره) 296
- الف - مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفۀ 31 سورۀ نور: (یادآوری و تکمیل) 296
- 1) مقدّمه: 296
- 4) ابهام و اشکال موجود در کلام شیخ احمد جزائری: 297
- 3) اشکال قول به «ارحام» 297
- الف): اضافۀ نساء به امکنه: 298
- 5) کاربرد نساء مضاف در روایات به معنای ملازمین 298
- ب): اضافۀ نساء به اشخاص: 298
- اشاره 298
- 1) اشکالات مشترک میان سه قول: 300
- ب - اشکالات مشترک وارده بر اقوال سه گانۀ مذکور و توجیه «معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» در آیه: 300
- 6) نظر نهائی استاد - مد ظلّه - دربارۀ مراد از نسائهن: 300
- 2) بررسی استدلال مرحوم صاحب جواهر: 301
- 3) مراد از «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» بنا بر نظر مقبول استاد دربارۀ نسائهن: 301
- 1) مقدّمه: 302
- ج - بحث جواز نظر عبید به مالکۀ خود (یا جواز ابداء مالکه نسبت به عبد خود) 302
- 2) ادلۀ جواز ابداء زینت از سوی مولای زن در برابر عبد خود و فتاوای مربوطه: 303
- 3) مستندات مرحوم صاحب جواهر و نقد آن: 304
- 4) نتیجۀ بحث: 305
- الف - تکملۀ بحث دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- اشاره 306
- 1) بررسی نظر سیّد دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 306
- جهت اوّل: مخالفت با سیره: 307
- (بررسی دو اشکال بر نظر مختار در نسائهنّ) 307
- 2) تکمیل استدلال بر «نظر مختار» در مسئله: 307
- جهت دوم: 308
- اشاره 309
- ب - دومین دلیل عدم جواز الکشف لدی النساء الکافره - صحیح حفص بن البختری: 309
- 1) ارزیابی سند روایت: 309
- 2) توضیحی درباره روایت: 309
- 3) مفهوم لا ینبغی (بررسی نظر آیت الله خوئی ره) 310
- 4) تحقیق دربارۀ تعلیل این روایت 312
- اشاره 312
- نقد بیان آقای خوئی دربارۀ تعلیل روایت حفص 313
- نقد بیان آقای مطهری دربارۀ تعلیل روایت: 313
- ج - در حکم جواز ابداء زینت برای زن های مسلمان (نه برای زن های کافره) 315
- 1 - توضیح کلام شیخ - قدس سرّه - در تبیان 315
- 2) نظر استاد - مد ظلّه -: 316
- 1) نقل عبائر چند کتاب فقهی 317
- الف - ادامه بحث جلسه قبل ( اعضایی که زن مسلمان باید از زن کافر پوشیده بدارد.) 317
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 317
- اشاره 317
- اشاره 317
- 2) آیا شیخ طوسی دو قول در مسئله دارد؟ 318
- 3) آیا شیخ طوسی پوشیدن وجه و کفین را هم از زن کافر لازم می داند؟ 319
- 4) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله 320
- 1) متن مسئله 321
- ب - بررسی مسئله 29 321
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 321
- 3) نظر استاد مد ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 322
- 4) استدلال بر حرمت نظر به فرج مرأه در حال جماع 323
- 5) مناقشه در دلالت روایت وصیه النبی صلی الله علیه و آله 324
- 6) روایات معارض با حرمت نظر 325
- اشاره 327
- ج - بررسی مسئله 30 327
- 2) توضیح مسئله 327
- 3) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 327
- 1) متن مسئله 327
- جهت اوّل بحث (خنثی طبیعت ثالثه است) 328
- جهت سوم: (عدم تنجیز علم اجمالی در مسئله خنثی) 329
- 4) خلاصه نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 330
- 1) در جلسه قبل عرض کردیم که تنها کسی که نظر به فرج زوجه را حرام دانسته، ابن حمزه در وسیله است، 331
- اشاره 331
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 331
- الف - دو نکته در تتمه بحث جلسه قبلی - نظر به عورت زوجه 331
- ب - «حکم نگاه کردن» و مباحث مربوط به آن 333
- 1) متن عروه مسئله 31: 333
- 2) فهرستی از مباحث در مسئله «نگاه» 333
- 3) تفصیل مباحث نظر بحث اوّل: 334
- اشاره 334
- قائلین به انحصار استثناء وجه و کفین از حرمت نظر 334
- مرحله دوم: (عدم انحصار استثناء از حرمت نظر در وجه و کفین) 335
- اقوال علمای امامیه 336
- نقد فرمایش آقای داماد 338
- فرمایش آقای داماد: - ملازمه عرفی است نه عقلی 338
- 4) بحث دوم: از مباحث نظر در خصوص ملازمۀ بین حرمت کشف و حرمت نظر و نیز جواز کشف و جواز نظر، 338
- اشاره 338
- 1) قول دیگر در مستثنیات از حرمت نظر مرد به زن 341
- اشاره 341
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 341
- الف - تذکراتی در تکمیل بحث سابق 341
- 3) مقدمه ای در تکمیل بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 342
- 4) مقدمه ای دیگر در بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 345
- 5) تطبیق دو مقدمه قبل بر محل بحث 346
- اشاره 347
- ب - دلیل بر عدم جواز نظر به اجنبیه 347
- 1) ادله مرحوم آقای خوئی ره 347
- 2) بررسی ادله فوق توسط استاد - مد ظلّه 348
- 3) دلیل دیگر بر حرمت نظر به اجنبیه 349
- اشاره 350
- *نظر گروهی از متأخرین 350
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 350
- اشاره 350
- الف - حکم نگاه زن به مرد 350
- 1) بررسی ادعای اجماع بر حرمت 350
- *نظر قدماء 351
- 2) استظهار از کلام شیخ و ابن ادریس 351
- 3) مناقشه در استظهار 352
- 4) تأکید بر عدم اجماعی بودن مسئله 353
- 5) بررسی دلیل معتبر در مسئله 353
- 6) مختار استاد - مد ظلّه 354
- ب - استثناء از حرمت نظر زن به مرد 354
- 1) نظر فقهای معاصر 354
- 2) بیان مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه بر جواز نظر (با توضیحاتی از استاد - مد ظله -) 355
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 357
- اشاره 357
- 2) بررسی کلام آقای حکیم ره 357
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 357
- الف - تکمیل بحث در جواز نظر زن به وجه و کفین مرد 357
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 359
- ب - دلیل اجتهادی عام بر عدم جواز نظر زن و مرد به طرف مقابل 359
- 2) توضیح اشکال اوّل توسّط استاد - مد ظلّه 360
- 3) کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 360
- 4) تأیید اشکال دوم مرحوم آقای حکیم ره 362
- 5) نظر استاد - مد ظلّه -- در معنای غضّ بصر 363
- اشاره 363
- دو اشکال و پاسخ آنها 365
- 8) اشاره به کلام ارباب لغت در معنای واژه «غضّ» 366
- 7) نکته ای درباره کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- 6) بررسی شواهد ذکر شده در کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- کتاب العین منسوب به خلیل بن احمد: 367
- 9) خلاصه بحث 367
- ضمیمه درس شماره 44: عبائر برخی از لغویان در کلمۀ غضّ 367
- تهذیب اللغه 35:16 368
- معجم مقاییس اللغه 383:4 (ابن فارس) 368
- جمهره اللغه (ابن درید): 368
- الصحاح (الجوهری): 369
- المحیط (صاحب بن عبّاد) 369
- مجمل اللغه (ابن فارس): 369
- حدیث العطاس 369
- اشاره 369
- اساس البلاغه (زمخشری) 369
- المفردات (للراغب): 369
- المصباح المنیر 370
- لسان العرب 370
- 1) اشکال مرحوم آقای حکیم و مؤیّداتی بر آن: 371
- اشاره 371
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 371
- الف - بررسی احتمال حمل آیه بر حرمت نظر به عورت (اشکال دوم آقای حکیم «ره»): 371
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه -: 372
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 372
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 374
- 1) بیان اشکال مرحوم آقای حکیم (با توضیح استاد «مد ظله»): 375
- ب - بررسی دلالت آیه بر عموم وجوب یا اولویت غض نسبت به جنس مخالف: 375
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 376
- 2) مناقشۀ استاد - مد ظله در این استدلال: 376
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 376
- 1) بیان مدّعای مرحوم آقای شعرانی و مرحوم آقای داماد در این باره: 378
- ج - توضیح نظر مرحوم آقای شعرانی دربارۀ عدم استثنای وجه و کفین: (معنای «إِلاّ ما ظَهَرَ» ) 378
- اشاره 378
- 2) بیان استدلال مرحوم آقای شعرانی (ره): 378
- 1) احتمالات سه گانه 381
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 381
- الف - تفسیر «ما ظَهَرَ» در کلام مرحوم آقای شعرانی و مرحوم داماد 381
- اشاره 381
- 3) توضیح کلام مرحوم آقای شعرانی و بیان تتمۀ فرمایش مرحوم آقای داماد 383
- 2) کلام مرحوم آقای داماد 383
- 4 - تقریب استاد «مد ظله» از کلام مرحوم آقای شعرانی (ره) 384
- ب - مسامحاتی در کلام مرحوم آقای شعرانی 385
- 1 - تعبیر آقای شعرانی به «مستوعب بودن» از دو جهت دارای مسامحه است: 385
- 2) قید متصل و منفصل در مستثنی 386
- ج) جایگاه روایت در بیان مرحوم آقای داماد و مرحوم آقای شعرانی 387
- 1) در خصوص بیان آقای داماد که حکم حجاب را تأسیسی دانسته، 387
- 2) آقای شعرانی معتقد شده اند که ذکر این موارد در روایات، «جریاً علی الغالب» است. 387
- 4) حلّ مسئله از نظر استاد مد ظلّه 388
- 3) اشکال بر بیان مرحوم آقای شعرانی 388
- اشاره 390
- الف):: اشکالی بر بیان مرحوم آقای شعرانی (ره) و مرحوم آقای داماد (ره): 390
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 390
- ب):: متعلق غض بصر چیست؟ 392
- 2) توضیح یک اشتباه 398
- 1) متن مسئله 398
- اشاره 398
- الف - بررسی مسئله 51 398
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 398
- 3) توضیح مسئله 400
- 4) یک استثناء از عدم لزوم ستر بر مرد 401
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظلّه 403
- 6) قید لازم در محل بحث 404
- 1) عنوان ابحاث لازم 405
- 7) خلاصه بحث 405
- ب - طرح بحث دربارۀ وجه و کفین و قدمین 405
- 2) بررسی یک نکته در بارۀ استثناء منقطع 406
- 1) تقریب استدلال به آیه: 408
- اشاره 408
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 408
- اشاره 408
- الف - بحث در بارۀ دلالت آیۀ غضّ بر عموم وجوب ستر: 408
- 1) تقریب استدلال: 411
- اشاره 411
- ب - بحث در بارۀ دلالت «لا یبدین زینتهنّ الاّ ما ظهر» بر عموم وجوب ستر: 411
- 2) نقد استدلال: 412
- 3) بحث تفسیری در تطبیق «ما ظَهَرَ» بر ثیاب 413
- نقد استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم مطهری: 414
- اشاره 414
- 1) بیان استدلال: 415
- 2) روایات مورد استدلال: 415
- نتیجه بحث: 416
- 3) پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال مزبور: 416
- الف - دلیل اوّل: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ ... وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ» 417
- اشاره 417
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 417
- استدلال آقای خوئی 418
- ب - دلیل دوم: آیۀ شریفه «لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها ... وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ...» 418
- نقد استدلال آقای خوئی توسط استاد - دام ظلّه 420
- ج - دلیل سوم: روایات 422
- اشاره 422
- معنای روایت بنظر استاد - مد ظلّه 423
- نقد معنای مورد نظر آقای خوئی 423
- الف - ادامۀ ادلۀ عامه بر حرمت نظر به اجنبیّه 425
- 1) روایت أبو هریره و عبد الله بن سنان 425
- اشاره 425
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 425
- 2 - نقد استدلال به روایت سنداً و دلاله: 426
- اشاره 426
- ب - روایت محمد بن سنان 426
- در اینجا دو مطلب قابل دقت است: 426
- اشاره 426
- سند روایت: 427
- دلالت روایت: 428
- نکتۀ حدیثی 429
- نتیجۀ مباحث گذشته 430
- ج - اقوال فقهاء 430
- 1) بررسی اقوال 430
- 2) دسته بندی اقوال 431
- نظر دوم: حرمت نظر به وجه و کفین مطلقاً 431
- نظر اول: جواز نظر به وجه و کفین مطلقاً (نظر اول و غیر آن) 431
- نظر سوم: تفصیل بین نظره اولی و ثانیه 432
- 3) بررسی کلام صاحب ریاض 432
- 4) توضیح بیان شیخ طوسی در مبسوط 433
- الف - بررسی نظر شیخ طوسی در بارۀ جواز نظر به وجه و کفّین در کتاب خلاف: 434
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 434
- اشاره 434
- ب - بررسی نظر شیخ مفید در مقنعه در بارۀ عدم جواز نظر به وجه و کفّین: 436
- ج) نظر شیخ صدوق در بارۀ نظر به وجه و کفّین 439
- د - اشاره به برخی نکات از کتاب اسداء الرغاب (راجع به بحث حجاب) 440
- تذکر به مناسبت ماه مبارک رمضان 442
چنین فهم هایی از مطلق ظنون خارج شده باشد، دلیل نداریم. بدون شک روایاتی که در پاسخ سؤال از جواز نظر وارد شده و حضرت پاسخ داده اند: «می توان نگاه کرد»، ظهور اطمینانی ندارد که بتوان شخص را عریان کرد و به همۀ بدنش نگاه کرد.
حتی اگر چنین ظهوری هم داشته باشد، در باب الفاظ دلیلی بر حجیت هر مرتبۀ از مراتب ظن نداریم.
1) روایت یونس بن یعقوب
به علاوه که در روایت یونس بن یعقوب که از حضرت سؤال می کند:
«الرجل یرید ان یتزوج المرأه یجوز له ان ینظر الیها؟» و حضرت می فرمایند:
«نعم و ترقق له الثیاب»، از افزودن «ترقق له الثیاب» یعنی لباسهایش را سبک کند، معلوم می شود که از سؤال سائل و پاسخ حضرت (نعم)، استفاده نمی شود که می توان شخص را عریان کرد و به بدنش نگاه کرد، سؤال اول(1) این است که آیا نظر جایز است یا نه؟ حضرت می فرماید: جایز است. سؤال بعدی این است، شخصی که می خواهد از این اجازه استفاده کند و برای ازدواج نگاه کند حدّش چقدر است؟ حدّی را معین می کند که معلوم می شود به تمام بدن نمی تواند نگاه کند. دوباره سؤال کردن نشان دهندۀ آن است که از پاسخ اول، جواز نظر به تمام بدن استفاده نمی شود. چون سؤال اول یا در خصوصِ مهملۀ نظر است یعنی آیا نظر کردن فی الجمله در مقابل لزوم ستر مطلق - جایز است؟ حضرت می فرماید: جایز است.
آنگاه سؤال دوم در بارۀ مرز موضوع جواز نظر است و در این فرض چنین سؤالی جا دارد. چون سؤال اول در اصل جواز نظر - در مقابل نفی مهمله و سالبۀ کلیه - است.
یا سؤال از نگاه کردن به حالت عادی اشخاص مثل محارم است که قسمت زیادی از بدن پوشیده شده و سؤال از این است که آیا به شخص در حالت عادی می توان نگاه کرد؟ حضرت می فرماید: جایز است، اینجا جا دارد که دوباره سؤال
1- (1) علی الظاهر در روایت مورد استناد (یونس بن یعقوب) دو سؤال مطرح نشده است، هر چند وحدت یا تعدد سؤالی، در استدلال استاد مد ظله العالی دخالتی ندارد و همین که حضرت پس از پاسخ مثبت، توضیحی ارائه کرده و می فرمایند (و ترقق له الثیاب) برای استفاده معظم له کافی است.