کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 1 صفحه 206

صفحه 206

ولی در نقل کافی این تعبیر نیامده است. نقش و تأثیر این اختلاف نقل با توضیحی که در بند (ب) داده شد، آشکار می شود.

د) در برخی نسخ کافی در بیان تعلیل ضمایر مذکّر آمده: «لأنَّهُم إذا نُهوا لا یَنتهوا»، ولی در نسخ دیگر کافی (از جمله نسخۀ مطبوع با تحقیق آقای غفّاری(1)) و نیز روایت فقیه و علل آمده: «لأنَّهُنَّ إذا نهین لا یَنتَهین». ولی این اختلاف مهم نیست. زیرا هر چند مراد نساء اهل تهامه و... هستند، ولی چون ضمیر به «اهل» رجوع می کند، به اعتبار لفظ می تواند مذکّر باشد.

ح) در عبارت فقیه آمده: وَ الْمَجنونه الْمَغلوبه لا بَأس بِالنَّظر إلی... که و المجنونه، مبتدا و لا بأس خبر آن بوده و دلالت آن آشکار است و به وضوح می رساند که تمامی بدن او (حال با عورت یا بدون عورت) جایز النّظر است و اختصاصی به شعر و... ندارد، بخصوص این که بسا شخص دیوانه بدون لباس باشد. امّا در نقل کافی آمده که:

«وَ الْمَجنونه وَ الْمَغلوبه عَلی عَقلِها وَ لا بَأس...» بنابراین لا بأس نمی تواند خبر برای المجنونه باشد، زیرا بر سر آن «واو» آمده است. بر این اساس، در عبارت کافی دو احتمال وجود دارد: یکی این که مفاد جملۀ لا بأس (و ضمیر شعرها و جسدها) به مجنونه برگردد و دیگر آنکه به تمام مذکورین (اهل تهامه و...) بازگشت کند. بنا بر احتمال دوم مراد این است که مجنونه و مغلوبه علی عقلها (که ظاهراً عطف تفسیر باشد) نیز همان حکم اهل تهامه و اعراب و... را دارند و می توان به شَعر و جسد آنان نگاه کرد. امّا بنا بر احتمال اول جواز نظر به شعر و جسد اختصاص به المجنونه دارد، همچنان که نقل صدوق در فقیه و علل نیز دارای چنین ظهوری است.

3) مرجّحات نقل کلینی در کافی و نتیجه گیری:

همچنان که روشن شد، تشخیص این که کدامیک از این نقل ها متن اصلی روایت

1- (1) از جمله نسخی که ما در اختیار ایشان قرار دادیم تا کتاب کافی تحقیق شود، نسخه ای بود که نزد مجلسی اول قرائت شده و حاوی اجازۀ مفصّلی بود. این نسخه از جمله کتب مرحوم میرزای قمی بود که توسط نوادگان ایشان داده شده بود.