- 1) متن عروه: 1
- اشاره 1
- اشاره 1
- الف - استحباب نکاح از دیدگاه کتاب و سنّت: 1
- مقدمه: 1
- 1377/6/22 یکشنبه درس شمارۀ (1) سال اول 1
- کتاب النکاح 1
- 3) دلالت کتاب بر استحباب نکاح: 2
- 4) استحباب نکاح در سنّت: 4
- ب) مراد از «حبّ النّساء» در روایات 5
- الف): ادامه بحث قبل: 7
- ادامۀ مقدمه 7
- اشاره 7
- 3) اشاره به سایر روایات 7
- اشاره 7
- 1) متن عروه 7
- 2) نکاح سبب گشایش روزی است (توضیح عبارت متن) 7
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 7
- 4) بررسی کلام مصنّف قدس سرّه درباره کراهت عزوبت 8
- 5) اشاره به سایر روایات درباره کراهت عزوبت 9
- 6) تذکر یک نکتۀ کتاب شناختی 10
- ب) مسئلۀ اول: 12
- 2) توضیح و بررسی مسئله 12
- 1) متن مسئله 12
- 3) توضیحی دربارۀ سند حدیث قبل: 13
- فهرست منابع اصلی: 13
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 14
- الف - متن عروه - استحباب تعدد زوجات 14
- اشاره 14
- اشاره 14
- 1) مدلول آیۀ شریفه ( دلیل اول مسئله) و ارتباط میان صدر و ذیل آن: 14
- اشاره 14
- 2) بیان آقای طباطبائی (ره) در «المیزان» 17
- 3) مدلول آیه ترخیصِ تعدد زوجات است نه ترغیب آن 18
- ب - دلیل دوم استحباب تعدد زوجات ( روایات) 19
- ج): نکته: شبهۀ «عبده» در تطبیق «نساءنا» در آیۀ مباهله بر حضرت زهرا (س) و جواب آن: 19
- اشاره 19
- پاسخ شبهه توسط استاد - دام ظله 20
- د - استحباب نکاح اعم از دائم و منقطع و حرّه و أمه است. 21
- اشاره 22
- 1) توضیح مسئله: 22
- اشاره 22
- الف): طرح مسئله 3: 22
- خلاصۀ درس این جلسه: 22
- 1) توضیح مسئله: 23
- ب): طرح مسئلۀ 4: 23
- 2) توضیح استاد 23
- اشاره 23
- ج): توضیح استاد پیرامون مسئله: 24
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در اقسام نکاح 24
- اشاره 25
- 2) بررسی کلام مرحوم نائینی در واجب مشروط و مطلق: 25
- 1) توضیح: 25
- د) ادامۀ متن مسئله 4: 25
- دفع اشکال بنا بر مبنای مرحوم آخوند: 26
- جواب اشکال: 26
- توضیح اشکال: 26
- 3) اشکال و جواب: 26
- مقتضای تحقیق در حل اشکال: 27
- نقد کلام آخوند: 27
- اشاره 27
- ه) ادامه مسئله 4: 27
- اشاره 28
- 2) قوله ره «مظنه الضرر»: 28
- مناقشۀ اول: 28
- 2) مناقشه در کلام مرحوم نائینی 28
- 1) کلام مرحوم نائینی در لا ضرر 28
- و) دلیل حرمت اضرار جانی: 28
- 3) بیان مفاد روایت 29
- مناقشۀ دوم: 29
- الف) بحث دربارۀ نظر مرحوم آقای داماد دربارۀ "حرمت اضرار بدنی" : 30
- خلاصه جلسات پیش و این جلسه: 30
- اشاره 30
- 1) توضیح مبنای آقای داماد (ره) در علت و حکمت احکام: 30
- 2) تکملۀ کلام ایشان از سوی استاد - مد ظله: 31
- 3) تطبیق بحث بر ما نحن فیه: 31
- ج) بحث درباره ادامه مسئله (4) (او الوقوع فی الزنا او محرّم آخر): 33
- 1) در این باره که "او الوقوع فی الزنا" در متن عروه عطف به چیست، دو احتمال وجود دارد: 33
- اشاره 33
- اوّل: آن که عطف به "مظنّه" باشد 33
- ب) آیا حرمت اضرار تنها در ضرر قطعی است یا مظنه ضرر کفایت می کند؟: 33
- 2) در متن مسئله آمده که از جمله موارد وجوب نکاح، موردی است که ترک آن موجب وقوع در زنا یا حرامی دیگر شود: 34
- اشاره 36
- اشاره 36
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه: 36
- دلیل دوّم: 36
- الف - ادامه بحث دربارۀ ادله حرمه اضرار به نفس: 36
- 1 - دو دلیل بر حرمه اضرار به نفس: 36
- دلیل اوّل: 36
- 2 - بررسی دو دلیل فوق: 36
- 2 - بررسی وجوب نکاح به جهت آن که ترک کردن آن منجر به وقوع در حرام می شود: 38
- 1 - متن مسئله: 38
- ب - ادامه بررسی اقسام نکاح (آغاز مسئله چهارم): 38
- 3 - بررسی حرمت نکاح به جهت منجر شدن به ترک واجب: 39
- 4 - بررسی صورت مباح گردیدن نکاح: 40
- ج - تقسیم نکاح با توجه به مورد نکاح (منکوحه): 42
- اشاره 42
- توضیح مسئله: 42
- تذکری مربوط به بحثهای سابق: 43
- اشاره 44
- ب): متن مسئله 9: 44
- اشاره 44
- اشاره 44
- 1 - کلام مرحوم ایروانی: 44
- استاد: 44
- اشاره 44
- الف): و بالنسبه الی المنکوحه ایضاً ینقسم الی الاقسام الخمسه... 44
- بررسی مثال اول: 45
- بررسی مثال سوم: 46
- بررسی مثال دوم: 46
- 2 - مناقشۀ استاد در کلام مرحوم ایروانی: 47
- مثال روشن برای مسئلۀ اعراض: 47
- الف): ادامه نقل کلام مرحوم ایروانی در بحث اعراض 49
- اشاره 49
- 1) استدلال به بناء عقلاء: 49
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 49
- 3) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه اول: 50
- 2) سه وجه دیگر بر خروج شیء اعراض شده از ملک مالک: 50
- 4) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه دوّم: 51
- ب): بررسی کلام مرحوم آقای ایروانی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظله -: 52
- 1) بررسی تقریب استدلال ایشان به بناء عقلاء: 52
- 2) اشکال و پاسخ آن: 53
- 3) ادامه بررسی تقریب مرحوم ایروانی: 54
- ج): نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در بحث اعراض: 55
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 55
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسط استاد - مد ظله -: 56
- 3) تحقیق گسترده تر در مسئله اعراض: 57
- 4) اشکال دیگر استاد - مد ظلّه - به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 58
- منابع اصلی بحث: 59
- 1) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه اوّل (سیره متشرعه) 60
- الف):: بررسی اشکالات مرحوم ایروانی (ره) به ادلۀ سلب مالکیت از شیء اعراض شده 60
- اشاره 60
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 60
- 2) بررسی اشکال توسط استاد - مد ظلّه 61
- 3) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه دوم (الناس مسلطون علی اموالهم) (یادآوری) 62
- 1) متن روایت سکونی 65
- اشاره 65
- 2) کلام مرحوم آقای خوئی «قدس سرّه» 65
- ب): بررسی روایات خاصّه در مسئله اعراض 65
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 66
- 4) تقریب دقیق تر از کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 67
- 5) سایر روایات 68
- اشاره 71
- ج): تکمیل بحث اعراض و موارد شبیه آن 71
- 1) اقسام متصوره در مسئله و احکام آنها 71
- اشاره 71
- صورت اوّل (مأیوس الوصول) هم خود بر دو قسم است: 72
- صورت دوم (مال رها شده) هم دو حالت دارد: 72
- 2) آیا جواز استرداد مال اعراض شده دلیل بر خروج از ملک است؟ 74
- 3) نگاهی دیگر به بناء عقلا 75
- 4) نتیجه بحث 76
- الف): حکم نگاه مرد به زنی که می خواهد با وی ازدواج کند 77
- 1) متن عروه: 77
- اشاره 77
- 2) توضیح مسئله: 77
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 77
- روایت الهیثم بن أبی مسروق النهدی 78
- ب) روایات مسئله: 78
- روایت غیاث بن ابراهیم 79
- اشاره 79
- بحث سندی - غیاث بن ابراهیم عنوان یک نفر است یا دو نفر؟ -: 79
- بررسی احوال غیاث بن ابراهیم 80
- مذهب غیاث بن ابراهیم تمیمی 81
- در مورد غیاث سه سؤال مطرح است: 83
- اشاره 83
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 83
- در اینجا چندین سؤال مطرح است: 84
- اشاره 86
- بررسی ادله مرحوم آقای خوئی ره: 86
- نقد کلام صاح قاموس الرجال: 90
- فهرست منابع اصلی: 91
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 92
- بحث در این بود که «هل یجوز لمن یرید تزویج امرأه ان ینظر الیها؟ أم لا؟» 92
- اشاره 92
- نکتۀ رجالی: 94
- اشاره 94
- اشاره 95
- تحقیق در مذهب غیاث بن ابراهیم: 95
- نقد استاد - مد ظله -: 95
- شاهد اول: 96
- شاهد دوم: 96
- شواهدی بر امامی بودن غیاث: 96
- شاهد سوم: 97
- شاهد پنجم: 97
- شاهد چهارم: 97
- اعتبار غیاث بن ابراهیم: 98
- روایات مسئله: 98
- منابع درس: 100
- اشاره 101
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 101
- الف - اشتباه جامع الرّواه در روایت ابن عقده از ابن فضّال 101
- اشاره 101
- نکته مهم در کتاب شناسی کتب رجال: 102
- ب - آیا بحث «جواز النظر لمرید التزویج» برای کسی که مطلقاً جواز نظر به وجه و کفّین را قائل است لغو است یا نه؟ 103
- ج - بررسی اختلاف روایات 106
- اشاره 109
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 109
- الف - بیان مرحوم حاج شیخ در تعارض روایات به منظور تقریب قول «اختصاص جواز نظر به وجه و کفین» 109
- 1) تعارض بر مبنایِ در مقام بیان و تحدید بودن روایات: 109
- اشاره 110
- 2) تعارض بر مبنای انحصار علیّت: 110
- اشاره 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 112
- 3) عام ما فوق در تعارض روایات خاصه: 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 114
- ب - بیان مرحوم آقای حکیم در عدم تعارض روایات و نقد آن: 116
- 1) بیان آقای حکیم 116
- 2) نقد کلام مرحوم آقای حکیم 117
- الف): جمع بین روایات 118
- اشاره 118
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 118
- اشاره 118
- 1) روایت یونس بن یعقوب 119
- 2) نقد دیدگاه آقایان حکیم و خوئی پیرامون تعلیل در روایت: 120
- سند روایت 121
- اشاره 121
- اشاره 121
- 3) روایت حسن بن السری: 121
- ب بحثٌ فی وثاقه الحسن بن السری: 121
- نظر استاد - مد ظله - در بارۀ حسن بن السری: 123
- دلالت روایت الحسن بن السری: 125
- 2) استدلال به صحیحه هشام بن سالم، حماد بن عثمان، حفص بن البحتری. 126
- اشاره 126
- اشاره 126
- 1) استدلال به روایت مرسل عوالی اللئالی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) 126
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 126
- ب - حکم نظر به «کفین» 126
- الف - حکم نظر به صورت: 126
- توضیح استاد در مفاد صحیحه: 127
- استدلال به صحیحه عبد الله بن سنان: 128
- ج): حکم نظر به «شعر» و اطراف سر و صورت 128
- اشاره 129
- د) حکم نظر کردن به ساق: 129
- ادامه مسأله 26: 129
- دلالت روایت: 129
- کلام مرحوم خوئی: 129
- ه): حکم نظر به «خلف» 130
- اشاره 130
- مناقشۀ استاد در کلام مرحوم خوئی: 130
- 1 - متن روایت: 131
- سند روایت: 131
- و) بیان حدّ اعلای جواز نظر در روایه یونس بن یعقوب 131
- اشاره 132
- 3 - دلالت روایت: 132
- 2 - سند روایت: 132
- ذ) نظر استاد در جمع بین روایات: 133
- جمع بین این روایت با روایات دیگر بنابراین که تحتجز صحیح باشد 133
- اشاره 134
- الف - چند توضیح دربارۀ روایات باب 134
- 1) توضیحی درباره «تحتجز» در روایت یونس بن یعقوب: 134
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 134
- 2) توضیحی دربارۀ کلمه «ترقق له الثیاب»: 135
- 3) توضیحی درباره «خلقها» در روایت حسن بن سری: 136
- ب - ادامۀ مسئله 26 138
- 2) توضیح مسئله 138
- 1) متن مسئله 138
- 3) شرط اول جواز نظر ( عدم قصد تلذذ): 138
- 4) شرط دوم جواز نظر ( ان لا یکون مسبوقاً بحالها): 140
- 5) شرط سوم جواز نظر ( احتمال اختیار): 141
- 7) بررسی شرط چهارم توسط استاد - مد ظله -: 142
- اشاره 144
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 144
- 1) توضیح صورت مسئله و تقریب کلام مرحوم خوئی ره: 144
- بحث درباره جواز یا عدم جواز نکاح با بنت الزوجه قبل از دخول و انحلال نکاح زوجه 144
- اشاره 145
- 2) نظر استاد مد ظله در بارۀ کلام مذکور: 145
- در این باره دو نکته قابل توجه است: 146
- مطلب دوم: 147
- مطلب سوم: 148
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 150
- الف - بررسی دلیل بر جواز ازدواج با دختر زوجه غیر مدخوله (آیه شریفه) 150
- 2) استدلال به آیه بر جواز جمع بین عقد مادر و دختر (یادآوری) 150
- اشاره 150
- 1) متن آیه شریفه: 150
- 3) اشکال استدلال قبل: 151
- 2) کلام مرحوم آشتیانی در تقریرات درس مرحوم حاج شیخ: 152
- 1) متن مسئله: 152
- ب): بررسی ادامه مسئله 26: (سایر شرائط جواز نظر) 152
- ج): نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم حاج شیخ: 155
- اشاره 157
- اشاره 157
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 157
- کلام در این بود که آیا جائز است مرد به زنی که قصد ازدواج با او را دارد نگاه کند؟ 157
- سؤال: چرا روایت سه مورد اول را شامل نشود؟ 158
- اشاره 158
- پاسخ استاد مد ظله: 158
- اشاره 159
- سؤال: 159
- پاسخ استاد مد ظله: 159
- اشکال: 159
- اشاره 159
- پاسخ استاد مد ظله: 160
- منابع اصلی بحث: 161
- اشاره 161
- پاسخ استاد مد ظله: 161
- سؤال: 161
- الف) توضیحی پیرامون «یشتریها باغلی الثمن» در روایت: 162
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 162
- اشاره 162
- 1 - طرح استدلال: 163
- 2 - استدلال شیخ انصاری: 163
- 3 - مناقشه در کلام شیخ انصاری: 163
- 1 - توضیح مطلب: 164
- ج): اغلی الثمن در روایت آیا علت حکم است یا حکمت حکم؟ 164
- 4 - رد مناقشه از طرف استاد: 164
- نظر مرحوم داماد: 165
- 2 - بحث کلی حکمت و علت: 165
- 3 - نظر استاد در کیفیت تخصیص بوسیلۀ علت: 165
- اشاره 165
- 4 - نتیجه بحث: 166
- نظر مشهور بنابراین که اغلی الثمن علت باشد: 166
- اشاره 166
- الف - دو وجه کلی بر استفاده مفهوم فی الجمله از تعلیلات 168
- اشاره 168
- 1) وجه اوّل: 168
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 168
- 2) بررسی وجه اول توسط استاد - مد ظلّه -: 169
- ب - تقریب خاصّ در محلّ بحث 172
- 4) تطبیق وجه دوم بر محلّ بحث 172
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 174
- 1) تقریب اول: 174
- اشاره 174
- الف): بررسی دو تقریب در بارۀ محدود بودن دامنۀ حکم جواز نظر برای مرید تزویج: 174
- 2) نقد استاد - مد ظلّه -: 175
- 3) تقریب دوم (یادآوری) 177
- 4) نقد استاد - مد ظله -: 177
- اشاره 179
- ب): مراد از ارادۀ تزویج چیست؟ ارادۀ فعلی یا تعلیقی یا اعم از آن دو؟ 179
- 1) برخی می گویند بر فرض که الفاظ ادلۀ مجوزه اعم از ارادۀ فعلی و تعلیقی باشد، 179
- 2) ارادۀ فعلی: 180
- اشاره 182
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 182
- الف) استدراک (تذکری درباره وجه اول که دیروز عرض شد) 182
- اشاره 183
- قرائنی بر اعم بودن اراده در ما نحن فیه - نظر استاد دام ظلّه - 183
- ب): «اراده» در روایات بحث، اراده فعلی است یا اعم از فعلی و تعلیقی است؟ 183
- اشاره 185
- ج): آیا حکم جواز نظر در حق کسی که می تواند از راه دیگری مثل توکیل یک زن و غیره کسب اطلاع کند هم ثابت است؟ 185
- آقای خوئی به دو دلیل تمسک کرده اند: 186
- د) آیا زن هم می تواند به مردی که قصد ازدواج با او را دارد، نگاه کند؟ 187
- ه) آیا در خرید کنیز، می توان به او نگاه کرد؟ 188
- اشاره 188
- عدم جواز تعدی از باب «أمه» به باب «حرّه» 189
- اشاره 191
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه 191
- 1) متن مسئله 191
- الف - بررسی ادامۀ مسئلۀ 26 191
- 2) توضیح مسئله 191
- 3) کلام صاحب جواهر و مرحوم آقای خوئی قدس سرهما: 192
- 4) توضیح استاد - مد ظله - در بارۀ کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 193
- 5) توضیح آخر مسئله 194
- 2) توضیح مسئله 196
- ب - بررسی مسئله 27 196
- 1) متن مسئله 196
- 3) روایت عباد بن صهیب و اثبات اعتبار آن: 197
- 4) بررسی راههای دیگر بر اثبات وثاقت عباد بن صهیب 200
- 5) خلاصه بحث 201
- 1) فرمایش مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 202
- الف): استدلال به تعلیل روایت عَبّاد بن صهیب برای شمول حکم نسبت به اهل ذمّه و کفّار: 202
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- اشاره 202
- 2) نقد استاد - مد ظلّه 203
- 1) اختلافِ نقل روایت در کافی، فقیه و علل: 203
- الف): روایت کلینی (ره) در کافی: 203
- اشاره 203
- ب): بررسی متن روایت عبّاد بن صهیب با نقل کلینی (ره) و صدوق (ره): 203
- ج): روایت صدوق (ره) در علل الشرائع: 204
- ب): روایت صدوق (ره) در فقیه: 204
- 2) تفاوتهای موجود در نقل روایت مزبور و نقش آن در مفهوم روایت: 204
- 3) مرجّحات نقل کلینی در کافی و نتیجه گیری: 206
- اشاره 208
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 208
- الف): بررسی حکم جواز نظر به زنان بادیه نشین و روستانشینان: 208
- 1) متن عروه و توضیح آن: 208
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم درباره روایت جواز نظر به نساء اهل بوادی و تفسیر کلام سید پیرامون نظر ایشان: 209
- 3) کلام آقای خوئی نسبت به تفسیر عبارت مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 209
- اشاره 210
- اما بیان اشکال دلالتی روایت عباد بن صهیب: 210
- 4) وجه استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 210
- ب) بررسی یکی از شرائط جواز نظر به نساء اهل ذمه (شرط عدم تلذذ): 211
- 1) طرح بحث: 211
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی در این مسئله و نیز تفسیر آیۀ غض: 212
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم نسبت به حکم و اقتضای اولیه نظر مرد به زن: 212
- 4) اشکالات استاد - مد ظله - بر مرحوم آقای خوئی 214
- اشاره 215
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 215
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) 216
- 1) استفاده از آیۀ «غض بصر» برای حرمت مطلق نظر 216
- اشاره 216
- اشاره 216
- معنای آیۀ شریفه چیست؟ 217
- اشاره 217
- 3) نقد استاد مد ظله 217
- تفسیر دیگر آیۀ شریفه: 220
- اشاره 221
- نقد استاد مد ظله: 221
- ب): صورت دوم: 221
- اشاره 222
- 2) نقد استاد مد ظله 222
- 3) استدلال استاد بر حرمت نظر با ریبه به آیۀ شریفه «فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ...» 222
- منبع اصلی بحث: 223
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 224
- اشاره 224
- اشاره 224
- 1 - وجه اوّل: 224
- الف): وجه اشکال سیّد در جواز نظر به نساء بوادی و اعراب 224
- اشاره 224
- تقریر اوّل مقدمه مطویّه: (رفع حرج) 225
- تقریر دوّم مقدّمه مطویّه (الغاء احترام) 226
- اشاره 227
- 2 - وجه دوّم: 227
- پاسخ وجه دوم 228
- ب): اشکال در جواز نظر به نساء اهل ذمّه 229
- اشاره 229
- جهت اشکال این بزرگان را می توان اینگونه تقریر کرد: 230
- ج): عدم جواز نظر با ریبه 232
- د) اشکال در «حرمت نفسی» نظر با ریبه 233
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 235
- 1 - اشاره به اقوال علماء 235
- الف): حکم نگاه کردن به زنان اهل ذمه 235
- اشاره 235
- 2 - وجه عدم جواز نظر به اهل ذمه 236
- 3 - وجه جواز نظر به اهل ذمّه 237
- 4 - نظر استاد - مد ظلّه - در تفسیر روایت عباد بن صهیب 238
- 1 - اشاره به کلام مرحوم آقای خوئی و اشکال آن 239
- ب): استدراکی درباره اشکال به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - در استفاده از آیه غضّ 239
- 2) مقدمه پاسخ استاد - مد ظلّه - به اشکال 239
- 3 - اصل پاسخ استاد - مد ظلّه -: 240
- 1 - مقدمه ای در استدلال بر حرمت مطلق جواز نظر با شهوت 240
- ج): تفسیر آیه شریفه غض 240
- 2 - معنای «غضّ» 241
- 3 - اشاره به عبائر اهل لغت 241
- 4 - معنای «من» در آیه غضّ 242
- اشاره 244
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از مطالب این جلسه: 244
- الف): خلاصه ای از بحث جلسه گذشته و نتیجۀ بحث روائی در مسئلۀ (روایت عباد بن صهیب و نحوۀ جمع مفاد آن با مفاد خبر سکونی): 244
- نقد استاد - مد ظلّه -: 246
- اشاره 246
- ب): فرمایش مرحوم مصنف (ره) و نقد آن توسط استاد - مد ظله -: 246
- ج): استناد به «تنزیل اهل کتاب به منزلۀ اماء» برای جواز نظر به نساء اهل ذمّه: 247
- 1) تقریب استدلال به تنزیل مزبور: 247
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه - به استدلال مزبور: 248
- الف): بررسی و توضیح کلام محقق در حکم نظر به نساء اهل کتاب 250
- 1 - شیخ طوسی عبارتی در کتاب نهایه دارد که می فرماید «و النظر الی نساء اهل الکتاب و شعورهن لا بأس به 250
- اشاره 250
- اشاره 250
- اشکال اول: 250
- اشاره 250
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از درس امروز: 250
- اشکال دوم: 251
- 2 - پاسخ محقق و دفاع از طرف شیخ: 251
- 3 - توضیحی پیرامون نساء اهل کتاب (مقدمه) 251
- اشاره 252
- 1 - روایت عباد بن صهیب به نقل کافی در بعضی جهات یک نحوه اختلافاتی با نقل صدوق دارد 252
- ب): بررسی مجدد روایت عبّاد بن صهیب (یادآوری و تکمیل) 252
- 2 - کلام استاد مد ظله العالی در بیان مفاد روایت: (یادآوری و تکمیل) 254
- ج): معنای غض در آیۀ شریف (یادآوری و تکمیل) 255
- د) معنای «مِن» در آیۀ غضّ (یادآوری و تکمیل) 256
- اشاره 256
- 2 - مناقشۀ محقق اردبیلی 256
- 1 - نقل اقوال: 256
- 3 - رد مناقشه از طرف استاد مد ظله العالی و نظر ایشان در معنای «مِن» 256
- نظر استاد: 257
- 1 - آیا آیۀ شریفه مطلق است؟ 258
- الف): ادامۀ آیۀ شریفه «غضّ» 258
- اشاره 258
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه: 258
- 3 - احتمالات در حدّ لزوم غضّ 259
- 2 - تذکر یک نکته 259
- 2 - روایت أبو عمرو الزبیری 261
- ب): روایات واردۀ در بارۀ آیه غضّ 261
- 1 - نگاهی به روایات 261
- 3 - روایت سعد الاسکاف 262
- 4 - جمع بین این دو روایت 263
- 5 - سند روایت أبو عمرو زبیری 263
- ج): حالات سعد اسکاف 264
- 1 - ترجمۀ احوال 264
- 2 - جمع بندی کلمات ائمه رجال 265
- 4 - تذکری در بارۀ معجم رجال الحدیث 266
- 3 - تذکر نکته ای در رجال نجاشی: 266
- خلاصۀ این جلسه و جلسۀ پیش: 268
- 1 - خلاصۀ مدّعای شیخ محمد عبده: 268
- اشاره 268
- الف): بررسی کلام شیخ محمد عبده در بارۀ مفهوم «نِساءَنا» در آیۀ مباهله: 268
- جواب نقضی: 269
- 3 - ردّ کلام عبده از سوی استاد - مد ظلّه - 269
- پاسخ حلّی: 270
- اشاره 271
- ب): بحث در بارۀ مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ 31 سورۀ نور: 271
- نتیجه: 271
- ب): مرحوم مجلسی در مرآه العقول فرموده اند که این اضافه نکته ای معنوی هم دارد 272
- تقریب این نظریه: 272
- الف شیخ احمد جزایری در کتاب خود قلائد الدّرر می گوید که مراد از نسائهن در آیه تمامی زنان و نساء می باشد 272
- 1 - اقوال کسانی که معنای «نسائهنّ» را عام و وسیع می دانند: 272
- نقد استاد - مد ظلّه - 272
- در قلائد الدّرر وجه دیگری نیز آمده و آن این است که مراد از «نسائهن» زنانی می باشد که شخص با آنان معاشرت و حشر و نشر دارد 273
- نقد استاد - مد ظلّه - 273
- نظر مرحوم آقای خوئی - ره - 274
- نقد استاد - مد ظلّه 274
- نقد استاد - مد ظلّه - 274
- 2 - اقوال کسانی که مفهومی متضیق از «نِسائِهِنَّ» را پذیرفته اند: 274
- نظر أبو بکر جصّاص: 275
- اشاره 276
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 276
- آیۀ شریفه غضّ بصر 276
- دربارۀ «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» دو دیدگاه وجود دارد: 277
- اشاره 277
- 1) بحث ما در معنای «نِسائِهِنَّ» است، آیا جمیع نساء مورد نظر است یا صنف خاصی از نساء؟ 277
- الف - معنای «نِسائِهِنَّ» و معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ » در آیه شریفه: 277
- توجیه کلام صاحب جواهر 278
- اشاره 278
- 2) تنافی در کلام صاحب جواهر در تفسیر «نِسائِهِنَّ» و «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» 278
- ب - مصحّح اضافه «نساء» به «هنّ» با توجه به معنای نساء چیست؟ 279
- اشاره 279
- اشاره 280
- 2) نظر صاحب قلائد الدّرر 280
- 1) نظر علامه مجلسی 280
- پاسخ استاد: 280
- اشاره 280
- پاسخ استاد 281
- پاسخ استاد 281
- دیگری، جریاً علی الغالب 281
- نقد استاد 282
- 3) نظر أبو بکر جصّاص 282
- اشاره 282
- 4) نظر آقای خوئی 283
- اشاره 284
- کلام در تفسیر «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 31 سورۀ نور بود، تفاسیر مختلفی بر این عبارت شده است: 284
- تفسیر اولنِسائِهِنَّ : مطلق نساء 284
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 284
- وجه دوم: از اضافه، حریت استفاده می شود. 285
- تفسیر دوم نسائهن: حرائر 285
- وجه اول: ادعای ظهور در حرائر 285
- اشاره 285
- وجه سوم: به قرینه «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» مراد از «نِسائِهِنَّ» خصوص حرائر است. 288
- نقد استاد - مد ظله -: 288
- تقریب کلام مرحوم آقا حکیم (ره): 290
- اشاره 290
- نقد استاد - مد ظله -: 290
- تفسیر سوم نسائهن: ارحام و بستگان 290
- نکتۀ اضافۀ نساء به «هنّ» 290
- منابع اصلی بحث 291
- 1) طرح بحث 292
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 292
- الف):: معنای «مؤمنات» در آیه غضّ 292
- اشاره 292
- 2) توضیح قرائن اختصاص مؤمنات در آیه غضّ به احرار 293
- 3) پاسخ قرینۀ اول 294
- 4) بررسی دلیل دوم 295
- الف - مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفۀ 31 سورۀ نور: (یادآوری و تکمیل) 296
- 2) اشکال قول به «حرائر» (نقد و تقریب صاحب جواهر ره) 296
- اشاره 296
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 296
- 1) مقدّمه: 296
- 4) ابهام و اشکال موجود در کلام شیخ احمد جزائری: 297
- 3) اشکال قول به «ارحام» 297
- الف): اضافۀ نساء به امکنه: 298
- ب): اضافۀ نساء به اشخاص: 298
- 5) کاربرد نساء مضاف در روایات به معنای ملازمین 298
- اشاره 298
- 1) اشکالات مشترک میان سه قول: 300
- ب - اشکالات مشترک وارده بر اقوال سه گانۀ مذکور و توجیه «معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» در آیه: 300
- 6) نظر نهائی استاد - مد ظلّه - دربارۀ مراد از نسائهن: 300
- 2) بررسی استدلال مرحوم صاحب جواهر: 301
- 3) مراد از «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» بنا بر نظر مقبول استاد دربارۀ نسائهن: 301
- 1) مقدّمه: 302
- ج - بحث جواز نظر عبید به مالکۀ خود (یا جواز ابداء مالکه نسبت به عبد خود) 302
- 2) ادلۀ جواز ابداء زینت از سوی مولای زن در برابر عبد خود و فتاوای مربوطه: 303
- 3) مستندات مرحوم صاحب جواهر و نقد آن: 304
- 4) نتیجۀ بحث: 305
- الف - تکملۀ بحث دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- اشاره 306
- 1) بررسی نظر سیّد دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 306
- 2) تکمیل استدلال بر «نظر مختار» در مسئله: 307
- (بررسی دو اشکال بر نظر مختار در نسائهنّ) 307
- جهت اوّل: مخالفت با سیره: 307
- جهت دوم: 308
- 1) ارزیابی سند روایت: 309
- اشاره 309
- 2) توضیحی درباره روایت: 309
- ب - دومین دلیل عدم جواز الکشف لدی النساء الکافره - صحیح حفص بن البختری: 309
- 3) مفهوم لا ینبغی (بررسی نظر آیت الله خوئی ره) 310
- اشاره 312
- 4) تحقیق دربارۀ تعلیل این روایت 312
- نقد بیان آقای خوئی دربارۀ تعلیل روایت حفص 313
- نقد بیان آقای مطهری دربارۀ تعلیل روایت: 313
- 1 - توضیح کلام شیخ - قدس سرّه - در تبیان 315
- ج - در حکم جواز ابداء زینت برای زن های مسلمان (نه برای زن های کافره) 315
- 2) نظر استاد - مد ظلّه -: 316
- 1) نقل عبائر چند کتاب فقهی 317
- الف - ادامه بحث جلسه قبل ( اعضایی که زن مسلمان باید از زن کافر پوشیده بدارد.) 317
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 317
- اشاره 317
- اشاره 317
- 2) آیا شیخ طوسی دو قول در مسئله دارد؟ 318
- 3) آیا شیخ طوسی پوشیدن وجه و کفین را هم از زن کافر لازم می داند؟ 319
- 4) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله 320
- 1) متن مسئله 321
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 321
- ب - بررسی مسئله 29 321
- 3) نظر استاد مد ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 322
- 4) استدلال بر حرمت نظر به فرج مرأه در حال جماع 323
- 5) مناقشه در دلالت روایت وصیه النبی صلی الله علیه و آله 324
- 6) روایات معارض با حرمت نظر 325
- ج - بررسی مسئله 30 327
- 3) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 327
- اشاره 327
- 2) توضیح مسئله 327
- 1) متن مسئله 327
- جهت اوّل بحث (خنثی طبیعت ثالثه است) 328
- جهت سوم: (عدم تنجیز علم اجمالی در مسئله خنثی) 329
- 4) خلاصه نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 330
- 1) در جلسه قبل عرض کردیم که تنها کسی که نظر به فرج زوجه را حرام دانسته، ابن حمزه در وسیله است، 331
- اشاره 331
- الف - دو نکته در تتمه بحث جلسه قبلی - نظر به عورت زوجه 331
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 331
- ب - «حکم نگاه کردن» و مباحث مربوط به آن 333
- 1) متن عروه مسئله 31: 333
- 2) فهرستی از مباحث در مسئله «نگاه» 333
- قائلین به انحصار استثناء وجه و کفین از حرمت نظر 334
- اشاره 334
- 3) تفصیل مباحث نظر بحث اوّل: 334
- مرحله دوم: (عدم انحصار استثناء از حرمت نظر در وجه و کفین) 335
- اقوال علمای امامیه 336
- نقد فرمایش آقای داماد 338
- 4) بحث دوم: از مباحث نظر در خصوص ملازمۀ بین حرمت کشف و حرمت نظر و نیز جواز کشف و جواز نظر، 338
- اشاره 338
- فرمایش آقای داماد: - ملازمه عرفی است نه عقلی 338
- اشاره 341
- 1) قول دیگر در مستثنیات از حرمت نظر مرد به زن 341
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 341
- الف - تذکراتی در تکمیل بحث سابق 341
- 3) مقدمه ای در تکمیل بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 342
- 4) مقدمه ای دیگر در بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 345
- 5) تطبیق دو مقدمه قبل بر محل بحث 346
- اشاره 347
- 1) ادله مرحوم آقای خوئی ره 347
- ب - دلیل بر عدم جواز نظر به اجنبیه 347
- 2) بررسی ادله فوق توسط استاد - مد ظلّه 348
- 3) دلیل دیگر بر حرمت نظر به اجنبیه 349
- *نظر گروهی از متأخرین 350
- اشاره 350
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 350
- اشاره 350
- الف - حکم نگاه زن به مرد 350
- 1) بررسی ادعای اجماع بر حرمت 350
- 2) استظهار از کلام شیخ و ابن ادریس 351
- *نظر قدماء 351
- 3) مناقشه در استظهار 352
- 4) تأکید بر عدم اجماعی بودن مسئله 353
- 5) بررسی دلیل معتبر در مسئله 353
- 1) نظر فقهای معاصر 354
- 6) مختار استاد - مد ظلّه 354
- ب - استثناء از حرمت نظر زن به مرد 354
- 2) بیان مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه بر جواز نظر (با توضیحاتی از استاد - مد ظله -) 355
- الف - تکمیل بحث در جواز نظر زن به وجه و کفین مرد 357
- 2) بررسی کلام آقای حکیم ره 357
- اشاره 357
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 357
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 357
- ب - دلیل اجتهادی عام بر عدم جواز نظر زن و مرد به طرف مقابل 359
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 359
- 3) کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 360
- 2) توضیح اشکال اوّل توسّط استاد - مد ظلّه 360
- 4) تأیید اشکال دوم مرحوم آقای حکیم ره 362
- 5) نظر استاد - مد ظلّه -- در معنای غضّ بصر 363
- اشاره 363
- دو اشکال و پاسخ آنها 365
- 6) بررسی شواهد ذکر شده در کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- 8) اشاره به کلام ارباب لغت در معنای واژه «غضّ» 366
- 7) نکته ای درباره کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- ضمیمه درس شماره 44: عبائر برخی از لغویان در کلمۀ غضّ 367
- کتاب العین منسوب به خلیل بن احمد: 367
- 9) خلاصه بحث 367
- تهذیب اللغه 35:16 368
- معجم مقاییس اللغه 383:4 (ابن فارس) 368
- جمهره اللغه (ابن درید): 368
- المفردات (للراغب): 369
- مجمل اللغه (ابن فارس): 369
- الصحاح (الجوهری): 369
- اساس البلاغه (زمخشری) 369
- المحیط (صاحب بن عبّاد) 369
- حدیث العطاس 369
- اشاره 369
- المصباح المنیر 370
- لسان العرب 370
- 1) اشکال مرحوم آقای حکیم و مؤیّداتی بر آن: 371
- اشاره 371
- الف - بررسی احتمال حمل آیه بر حرمت نظر به عورت (اشکال دوم آقای حکیم «ره»): 371
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 371
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 372
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه -: 372
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 374
- 1) بیان اشکال مرحوم آقای حکیم (با توضیح استاد «مد ظله»): 375
- ب - بررسی دلالت آیه بر عموم وجوب یا اولویت غض نسبت به جنس مخالف: 375
- 2) مناقشۀ استاد - مد ظله در این استدلال: 376
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 376
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 376
- 1) بیان مدّعای مرحوم آقای شعرانی و مرحوم آقای داماد در این باره: 378
- ج - توضیح نظر مرحوم آقای شعرانی دربارۀ عدم استثنای وجه و کفین: (معنای «إِلاّ ما ظَهَرَ» ) 378
- 2) بیان استدلال مرحوم آقای شعرانی (ره): 378
- اشاره 378
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 381
- 1) احتمالات سه گانه 381
- الف - تفسیر «ما ظَهَرَ» در کلام مرحوم آقای شعرانی و مرحوم داماد 381
- اشاره 381
- 3) توضیح کلام مرحوم آقای شعرانی و بیان تتمۀ فرمایش مرحوم آقای داماد 383
- 2) کلام مرحوم آقای داماد 383
- 4 - تقریب استاد «مد ظله» از کلام مرحوم آقای شعرانی (ره) 384
- ب - مسامحاتی در کلام مرحوم آقای شعرانی 385
- 1 - تعبیر آقای شعرانی به «مستوعب بودن» از دو جهت دارای مسامحه است: 385
- 2) قید متصل و منفصل در مستثنی 386
- ج) جایگاه روایت در بیان مرحوم آقای داماد و مرحوم آقای شعرانی 387
- 1) در خصوص بیان آقای داماد که حکم حجاب را تأسیسی دانسته، 387
- 2) آقای شعرانی معتقد شده اند که ذکر این موارد در روایات، «جریاً علی الغالب» است. 387
- 3) اشکال بر بیان مرحوم آقای شعرانی 388
- 4) حلّ مسئله از نظر استاد مد ظلّه 388
- اشاره 390
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 390
- الف):: اشکالی بر بیان مرحوم آقای شعرانی (ره) و مرحوم آقای داماد (ره): 390
- ب):: متعلق غض بصر چیست؟ 392
- 1) متن مسئله 398
- 2) توضیح یک اشتباه 398
- اشاره 398
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 398
- الف - بررسی مسئله 51 398
- 3) توضیح مسئله 400
- 4) یک استثناء از عدم لزوم ستر بر مرد 401
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظلّه 403
- 6) قید لازم در محل بحث 404
- 1) عنوان ابحاث لازم 405
- ب - طرح بحث دربارۀ وجه و کفین و قدمین 405
- 7) خلاصه بحث 405
- 2) بررسی یک نکته در بارۀ استثناء منقطع 406
- 1) تقریب استدلال به آیه: 408
- اشاره 408
- الف - بحث در بارۀ دلالت آیۀ غضّ بر عموم وجوب ستر: 408
- اشاره 408
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 408
- 1) تقریب استدلال: 411
- ب - بحث در بارۀ دلالت «لا یبدین زینتهنّ الاّ ما ظهر» بر عموم وجوب ستر: 411
- اشاره 411
- 2) نقد استدلال: 412
- 3) بحث تفسیری در تطبیق «ما ظَهَرَ» بر ثیاب 413
- اشاره 414
- نقد استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم مطهری: 414
- 2) روایات مورد استدلال: 415
- 1) بیان استدلال: 415
- نتیجه بحث: 416
- 3) پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال مزبور: 416
- اشاره 417
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 417
- الف - دلیل اوّل: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ ... وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ» 417
- استدلال آقای خوئی 418
- ب - دلیل دوم: آیۀ شریفه «لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها ... وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ...» 418
- نقد استدلال آقای خوئی توسط استاد - دام ظلّه 420
- اشاره 422
- ج - دلیل سوم: روایات 422
- معنای روایت بنظر استاد - مد ظلّه 423
- نقد معنای مورد نظر آقای خوئی 423
- الف - ادامۀ ادلۀ عامه بر حرمت نظر به اجنبیّه 425
- 1) روایت أبو هریره و عبد الله بن سنان 425
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 425
- اشاره 425
- در اینجا دو مطلب قابل دقت است: 426
- ب - روایت محمد بن سنان 426
- اشاره 426
- 2 - نقد استدلال به روایت سنداً و دلاله: 426
- اشاره 426
- سند روایت: 427
- دلالت روایت: 428
- نکتۀ حدیثی 429
- نتیجۀ مباحث گذشته 430
- ج - اقوال فقهاء 430
- 1) بررسی اقوال 430
- 2) دسته بندی اقوال 431
- نظر دوم: حرمت نظر به وجه و کفین مطلقاً 431
- نظر اول: جواز نظر به وجه و کفین مطلقاً (نظر اول و غیر آن) 431
- 3) بررسی کلام صاحب ریاض 432
- نظر سوم: تفصیل بین نظره اولی و ثانیه 432
- 4) توضیح بیان شیخ طوسی در مبسوط 433
- الف - بررسی نظر شیخ طوسی در بارۀ جواز نظر به وجه و کفّین در کتاب خلاف: 434
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 434
- اشاره 434
- ب - بررسی نظر شیخ مفید در مقنعه در بارۀ عدم جواز نظر به وجه و کفّین: 436
- ج) نظر شیخ صدوق در بارۀ نظر به وجه و کفّین 439
- د - اشاره به برخی نکات از کتاب اسداء الرغاب (راجع به بحث حجاب) 440
- تذکر به مناسبت ماه مبارک رمضان 442
دستور می رسد که همۀ خلایق چشم ها را ببندند و خود را در برابر عظمت حضرت چون نابینایان قرار دهند.
معنای آیۀ شریفه چیست؟
ایشان می فرمایند: پس، از اینکه می دانمی:
الف - مراد از آیۀ شریفه بستن چشم به معنای حقیقی آن نیست.
ب - غض بصر کنایه از نگاه کردن نیست. زیرا اولت قرینه ای می خواهد که وجود ندارد. ثانیاً کاربردی غریب و ناآشنا است. ثالثاً «من» در آیۀ شریفه قرینه ای است که چنین معنایی اراده نشده است. (توضیح این مطلب خواهد آمد)
بنابراین معنای آیۀ شریفه این است: از غیر همسران و کنیزکانتان صرف نظر کنید و آنها را کالعدم فرض نمایید. اینکه آیۀ شریفه مطلق ارتباطات (حتی ارتباطات غیر شهوانی مثل خریدوفروش و صحبتهای عادی) را نفی نمی کند بلکه از کلمه «من» که در آیه آمده، استفاده می شود که استمتاعات جنسی از غیر همسر و کنیزتان صرف نظر کنید.(1)
بنابراین از کلمه «من» در آیۀ شریفه، دو نکته استفاده می شود:
الف - مخصوص استمتاعات جنسی و حرام است نه مطلق ارتباطات.
ب - «یغضّوا من ابصارهم» به معین «ترک نظر» نیست. چون اگر آیه کنایه از ترک نظر باشد و بگوید 0 از برخی از نگاه هایتان دست بردارید آیه مجمل می شود و دلیل حرمت نظر نمی باشد. (پایان فرمایش مرحوم آقای خوئی ره)
3) نقد استاد مد ظله
اشاره
جهاتی از فرمایش ایشان برای ما قابل قبول نیست. بلکه بسیاری از جهات فرمایش ایشان هیچ صورت استدلالی ندارد.
1- (1) المبانی فی شرح العروه: و الحاصل ان هذه الآیه اجنبیه بالمره عن انظر الرجل الی المرأه أو العکس و انما هی وارده فی مقام الامر بقطع نظر کل من الجنسین عن الآخر و عدم الطمع فیه فیما یختص بالاستمتاعات الجنسیه.