نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 1 صفحه 241

که هم شیطان پرتاب می کند و هزاران خطرات همراه دارد، بسیاری از علماء در مسائلی که ریبه یا شهوت باشد اجماع تمام علماء شیعه و سنی، قدیم و حدیث را ادعاء کرده اند، از مجموع این امور به روشنی برمی آید که این حکم ثابت است، پس بحث از آیه غضّ از این جهت تنها بحثی است علمی و در مسئله تأثیری ندارد.

2 - معنای «غضّ»

در آیۀ شریفه، کلمۀ یغضّوا و یغضضن به کار رفته و باید دید معنای غضّ چیست؟ مفسّرین و اهل لغت معمولاً غضّ را به معنای چشم بر هم نهادن معنا نکرده اند، در میان قدماء مفسّرین، کسی را که فعلاً برخورد کرده ایم که غض را اینگونه معنا کرده ابو الفتوح رازی است(1) ، ولی دیگر مفسّران چنین معنایی را برای غضّ نکرده اند، با مراجعه به کتب لغت بسیار قدیمی که برخی از آنها در زمان معصوم - علیه السلام - نگاشته شده همچون کتاب العین منسوب به خلیل، و نیز کتب لغت متأخر روشن می شود که غضّ باغمض تفاوت دارد. غمض العین به معنای چشم را بر هم نهادن است، ولی غضّ، به معنای نقص و کوتاه کردن و شکستن است و اگر به چشم تعلق گیرد به معنای این است که انسان چشمش را زیر بیندازد و آن را بشکند و اگر به صوت تعلق گیرد همچون «اُغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ » به این معنا است که صدایت را بشکن و آن را بلند نکن، از اشتقاقات کلمۀ غضّ نیز همین معنای نقصان استفاده می گردد.

3 - اشاره به عبائر اهل لغت

ما در اینجا به برخی از عبائر لغویین اشاره می کنیم، و برخی توضیحات درباره آن ها را در حاشیه می آوریم:

کتاب العین: الغضّ و الغضاضه: الفتور فی الطرف، غضَّ غضّاً، و اغضی اغضاءً