- 1) متن عروه: 1
- اشاره 1
- الف - استحباب نکاح از دیدگاه کتاب و سنّت: 1
- اشاره 1
- مقدمه: 1
- 1377/6/22 یکشنبه درس شمارۀ (1) سال اول 1
- کتاب النکاح 1
- 3) دلالت کتاب بر استحباب نکاح: 2
- 4) استحباب نکاح در سنّت: 4
- ب) مراد از «حبّ النّساء» در روایات 5
- ادامۀ مقدمه 7
- اشاره 7
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 7
- 3) اشاره به سایر روایات 7
- اشاره 7
- 1) متن عروه 7
- 2) نکاح سبب گشایش روزی است (توضیح عبارت متن) 7
- الف): ادامه بحث قبل: 7
- 4) بررسی کلام مصنّف قدس سرّه درباره کراهت عزوبت 8
- 5) اشاره به سایر روایات درباره کراهت عزوبت 9
- 6) تذکر یک نکتۀ کتاب شناختی 10
- 1) متن مسئله 12
- ب) مسئلۀ اول: 12
- 2) توضیح و بررسی مسئله 12
- فهرست منابع اصلی: 13
- 3) توضیحی دربارۀ سند حدیث قبل: 13
- اشاره 14
- 1) مدلول آیۀ شریفه ( دلیل اول مسئله) و ارتباط میان صدر و ذیل آن: 14
- الف - متن عروه - استحباب تعدد زوجات 14
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 14
- اشاره 14
- اشاره 14
- 2) بیان آقای طباطبائی (ره) در «المیزان» 17
- 3) مدلول آیه ترخیصِ تعدد زوجات است نه ترغیب آن 18
- اشاره 19
- ب - دلیل دوم استحباب تعدد زوجات ( روایات) 19
- ج): نکته: شبهۀ «عبده» در تطبیق «نساءنا» در آیۀ مباهله بر حضرت زهرا (س) و جواب آن: 19
- پاسخ شبهه توسط استاد - دام ظله 20
- د - استحباب نکاح اعم از دائم و منقطع و حرّه و أمه است. 21
- خلاصۀ درس این جلسه: 22
- 1) توضیح مسئله: 22
- اشاره 22
- الف): طرح مسئله 3: 22
- اشاره 22
- 1) توضیح مسئله: 23
- ب): طرح مسئلۀ 4: 23
- 2) توضیح استاد 23
- اشاره 23
- ج): توضیح استاد پیرامون مسئله: 24
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در اقسام نکاح 24
- اشاره 25
- د) ادامۀ متن مسئله 4: 25
- 1) توضیح: 25
- 2) بررسی کلام مرحوم نائینی در واجب مشروط و مطلق: 25
- جواب اشکال: 26
- توضیح اشکال: 26
- 3) اشکال و جواب: 26
- دفع اشکال بنا بر مبنای مرحوم آخوند: 26
- ه) ادامه مسئله 4: 27
- اشاره 27
- مقتضای تحقیق در حل اشکال: 27
- نقد کلام آخوند: 27
- مناقشۀ اول: 28
- 2) مناقشه در کلام مرحوم نائینی 28
- 1) کلام مرحوم نائینی در لا ضرر 28
- و) دلیل حرمت اضرار جانی: 28
- اشاره 28
- 2) قوله ره «مظنه الضرر»: 28
- مناقشۀ دوم: 29
- 3) بیان مفاد روایت 29
- خلاصه جلسات پیش و این جلسه: 30
- 1) توضیح مبنای آقای داماد (ره) در علت و حکمت احکام: 30
- الف) بحث دربارۀ نظر مرحوم آقای داماد دربارۀ "حرمت اضرار بدنی" : 30
- اشاره 30
- 2) تکملۀ کلام ایشان از سوی استاد - مد ظله: 31
- 3) تطبیق بحث بر ما نحن فیه: 31
- ج) بحث درباره ادامه مسئله (4) (او الوقوع فی الزنا او محرّم آخر): 33
- 1) در این باره که "او الوقوع فی الزنا" در متن عروه عطف به چیست، دو احتمال وجود دارد: 33
- اوّل: آن که عطف به "مظنّه" باشد 33
- اشاره 33
- ب) آیا حرمت اضرار تنها در ضرر قطعی است یا مظنه ضرر کفایت می کند؟: 33
- 2) در متن مسئله آمده که از جمله موارد وجوب نکاح، موردی است که ترک آن موجب وقوع در زنا یا حرامی دیگر شود: 34
- دلیل اوّل: 36
- اشاره 36
- دلیل دوّم: 36
- الف - ادامه بحث دربارۀ ادله حرمه اضرار به نفس: 36
- اشاره 36
- 2 - بررسی دو دلیل فوق: 36
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه: 36
- 1 - دو دلیل بر حرمه اضرار به نفس: 36
- 2 - بررسی وجوب نکاح به جهت آن که ترک کردن آن منجر به وقوع در حرام می شود: 38
- ب - ادامه بررسی اقسام نکاح (آغاز مسئله چهارم): 38
- 1 - متن مسئله: 38
- 3 - بررسی حرمت نکاح به جهت منجر شدن به ترک واجب: 39
- 4 - بررسی صورت مباح گردیدن نکاح: 40
- توضیح مسئله: 42
- اشاره 42
- ج - تقسیم نکاح با توجه به مورد نکاح (منکوحه): 42
- تذکری مربوط به بحثهای سابق: 43
- 1 - کلام مرحوم ایروانی: 44
- اشاره 44
- اشاره 44
- ب): متن مسئله 9: 44
- الف): و بالنسبه الی المنکوحه ایضاً ینقسم الی الاقسام الخمسه... 44
- استاد: 44
- اشاره 44
- اشاره 44
- بررسی مثال اول: 45
- بررسی مثال سوم: 46
- بررسی مثال دوم: 46
- 2 - مناقشۀ استاد در کلام مرحوم ایروانی: 47
- مثال روشن برای مسئلۀ اعراض: 47
- اشاره 49
- الف): ادامه نقل کلام مرحوم ایروانی در بحث اعراض 49
- 1) استدلال به بناء عقلاء: 49
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 49
- 2) سه وجه دیگر بر خروج شیء اعراض شده از ملک مالک: 50
- 3) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه اول: 50
- 4) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه دوّم: 51
- 1) بررسی تقریب استدلال ایشان به بناء عقلاء: 52
- ب): بررسی کلام مرحوم آقای ایروانی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظله -: 52
- 2) اشکال و پاسخ آن: 53
- 3) ادامه بررسی تقریب مرحوم ایروانی: 54
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 55
- ج): نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در بحث اعراض: 55
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسط استاد - مد ظله -: 56
- 3) تحقیق گسترده تر در مسئله اعراض: 57
- 4) اشکال دیگر استاد - مد ظلّه - به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 58
- منابع اصلی بحث: 59
- 1) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه اوّل (سیره متشرعه) 60
- اشاره 60
- الف):: بررسی اشکالات مرحوم ایروانی (ره) به ادلۀ سلب مالکیت از شیء اعراض شده 60
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 60
- 2) بررسی اشکال توسط استاد - مد ظلّه 61
- 3) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه دوم (الناس مسلطون علی اموالهم) (یادآوری) 62
- 1) متن روایت سکونی 65
- اشاره 65
- ب): بررسی روایات خاصّه در مسئله اعراض 65
- 2) کلام مرحوم آقای خوئی «قدس سرّه» 65
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 66
- 4) تقریب دقیق تر از کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 67
- 5) سایر روایات 68
- اشاره 71
- 1) اقسام متصوره در مسئله و احکام آنها 71
- ج): تکمیل بحث اعراض و موارد شبیه آن 71
- اشاره 71
- صورت اوّل (مأیوس الوصول) هم خود بر دو قسم است: 72
- صورت دوم (مال رها شده) هم دو حالت دارد: 72
- 2) آیا جواز استرداد مال اعراض شده دلیل بر خروج از ملک است؟ 74
- 3) نگاهی دیگر به بناء عقلا 75
- 4) نتیجه بحث 76
- الف): حکم نگاه مرد به زنی که می خواهد با وی ازدواج کند 77
- اشاره 77
- 1) متن عروه: 77
- 2) توضیح مسئله: 77
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 77
- روایت الهیثم بن أبی مسروق النهدی 78
- ب) روایات مسئله: 78
- اشاره 79
- روایت غیاث بن ابراهیم 79
- بحث سندی - غیاث بن ابراهیم عنوان یک نفر است یا دو نفر؟ -: 79
- بررسی احوال غیاث بن ابراهیم 80
- مذهب غیاث بن ابراهیم تمیمی 81
- در مورد غیاث سه سؤال مطرح است: 83
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 83
- اشاره 83
- در اینجا چندین سؤال مطرح است: 84
- بررسی ادله مرحوم آقای خوئی ره: 86
- اشاره 86
- نقد کلام صاح قاموس الرجال: 90
- فهرست منابع اصلی: 91
- اشاره 92
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 92
- بحث در این بود که «هل یجوز لمن یرید تزویج امرأه ان ینظر الیها؟ أم لا؟» 92
- نکتۀ رجالی: 94
- اشاره 94
- اشاره 95
- نقد استاد - مد ظله -: 95
- تحقیق در مذهب غیاث بن ابراهیم: 95
- شاهد اول: 96
- شاهد دوم: 96
- شواهدی بر امامی بودن غیاث: 96
- شاهد پنجم: 97
- شاهد سوم: 97
- شاهد چهارم: 97
- اعتبار غیاث بن ابراهیم: 98
- روایات مسئله: 98
- منابع درس: 100
- اشاره 101
- اشاره 101
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 101
- الف - اشتباه جامع الرّواه در روایت ابن عقده از ابن فضّال 101
- نکته مهم در کتاب شناسی کتب رجال: 102
- ب - آیا بحث «جواز النظر لمرید التزویج» برای کسی که مطلقاً جواز نظر به وجه و کفّین را قائل است لغو است یا نه؟ 103
- ج - بررسی اختلاف روایات 106
- 1) تعارض بر مبنایِ در مقام بیان و تحدید بودن روایات: 109
- الف - بیان مرحوم حاج شیخ در تعارض روایات به منظور تقریب قول «اختصاص جواز نظر به وجه و کفین» 109
- اشاره 109
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 109
- اشاره 110
- 2) تعارض بر مبنای انحصار علیّت: 110
- اشاره 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 112
- 3) عام ما فوق در تعارض روایات خاصه: 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 114
- 1) بیان آقای حکیم 116
- ب - بیان مرحوم آقای حکیم در عدم تعارض روایات و نقد آن: 116
- 2) نقد کلام مرحوم آقای حکیم 117
- الف): جمع بین روایات 118
- اشاره 118
- اشاره 118
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 118
- 1) روایت یونس بن یعقوب 119
- 2) نقد دیدگاه آقایان حکیم و خوئی پیرامون تعلیل در روایت: 120
- سند روایت 121
- اشاره 121
- اشاره 121
- 3) روایت حسن بن السری: 121
- ب بحثٌ فی وثاقه الحسن بن السری: 121
- نظر استاد - مد ظله - در بارۀ حسن بن السری: 123
- دلالت روایت الحسن بن السری: 125
- 2) استدلال به صحیحه هشام بن سالم، حماد بن عثمان، حفص بن البحتری. 126
- الف - حکم نظر به صورت: 126
- اشاره 126
- 1) استدلال به روایت مرسل عوالی اللئالی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) 126
- ب - حکم نظر به «کفین» 126
- اشاره 126
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 126
- توضیح استاد در مفاد صحیحه: 127
- ج): حکم نظر به «شعر» و اطراف سر و صورت 128
- استدلال به صحیحه عبد الله بن سنان: 128
- ادامه مسأله 26: 129
- دلالت روایت: 129
- د) حکم نظر کردن به ساق: 129
- اشاره 129
- کلام مرحوم خوئی: 129
- اشاره 130
- مناقشۀ استاد در کلام مرحوم خوئی: 130
- ه): حکم نظر به «خلف» 130
- 1 - متن روایت: 131
- سند روایت: 131
- و) بیان حدّ اعلای جواز نظر در روایه یونس بن یعقوب 131
- اشاره 132
- 3 - دلالت روایت: 132
- 2 - سند روایت: 132
- ذ) نظر استاد در جمع بین روایات: 133
- جمع بین این روایت با روایات دیگر بنابراین که تحتجز صحیح باشد 133
- اشاره 134
- 1) توضیحی درباره «تحتجز» در روایت یونس بن یعقوب: 134
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 134
- الف - چند توضیح دربارۀ روایات باب 134
- 2) توضیحی دربارۀ کلمه «ترقق له الثیاب»: 135
- 3) توضیحی درباره «خلقها» در روایت حسن بن سری: 136
- 1) متن مسئله 138
- 2) توضیح مسئله 138
- ب - ادامۀ مسئله 26 138
- 3) شرط اول جواز نظر ( عدم قصد تلذذ): 138
- 4) شرط دوم جواز نظر ( ان لا یکون مسبوقاً بحالها): 140
- 5) شرط سوم جواز نظر ( احتمال اختیار): 141
- 7) بررسی شرط چهارم توسط استاد - مد ظله -: 142
- اشاره 144
- 1) توضیح صورت مسئله و تقریب کلام مرحوم خوئی ره: 144
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 144
- بحث درباره جواز یا عدم جواز نکاح با بنت الزوجه قبل از دخول و انحلال نکاح زوجه 144
- 2) نظر استاد مد ظله در بارۀ کلام مذکور: 145
- اشاره 145
- در این باره دو نکته قابل توجه است: 146
- مطلب دوم: 147
- مطلب سوم: 148
- 2) استدلال به آیه بر جواز جمع بین عقد مادر و دختر (یادآوری) 150
- الف - بررسی دلیل بر جواز ازدواج با دختر زوجه غیر مدخوله (آیه شریفه) 150
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 150
- اشاره 150
- 1) متن آیه شریفه: 150
- 3) اشکال استدلال قبل: 151
- 1) متن مسئله: 152
- 2) کلام مرحوم آشتیانی در تقریرات درس مرحوم حاج شیخ: 152
- ب): بررسی ادامه مسئله 26: (سایر شرائط جواز نظر) 152
- ج): نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم حاج شیخ: 155
- اشاره 157
- اشاره 157
- کلام در این بود که آیا جائز است مرد به زنی که قصد ازدواج با او را دارد نگاه کند؟ 157
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 157
- پاسخ استاد مد ظله: 158
- سؤال: چرا روایت سه مورد اول را شامل نشود؟ 158
- اشاره 158
- اشاره 159
- سؤال: 159
- پاسخ استاد مد ظله: 159
- اشکال: 159
- اشاره 159
- پاسخ استاد مد ظله: 160
- منابع اصلی بحث: 161
- اشاره 161
- سؤال: 161
- پاسخ استاد مد ظله: 161
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 162
- الف) توضیحی پیرامون «یشتریها باغلی الثمن» در روایت: 162
- اشاره 162
- 2 - استدلال شیخ انصاری: 163
- 1 - طرح استدلال: 163
- 3 - مناقشه در کلام شیخ انصاری: 163
- 1 - توضیح مطلب: 164
- ج): اغلی الثمن در روایت آیا علت حکم است یا حکمت حکم؟ 164
- 4 - رد مناقشه از طرف استاد: 164
- 2 - بحث کلی حکمت و علت: 165
- اشاره 165
- 3 - نظر استاد در کیفیت تخصیص بوسیلۀ علت: 165
- نظر مرحوم داماد: 165
- نظر مشهور بنابراین که اغلی الثمن علت باشد: 166
- اشاره 166
- 4 - نتیجه بحث: 166
- الف - دو وجه کلی بر استفاده مفهوم فی الجمله از تعلیلات 168
- اشاره 168
- 1) وجه اوّل: 168
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 168
- 2) بررسی وجه اول توسط استاد - مد ظلّه -: 169
- ب - تقریب خاصّ در محلّ بحث 172
- 4) تطبیق وجه دوم بر محلّ بحث 172
- 1) تقریب اول: 174
- الف): بررسی دو تقریب در بارۀ محدود بودن دامنۀ حکم جواز نظر برای مرید تزویج: 174
- اشاره 174
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 174
- 2) نقد استاد - مد ظلّه -: 175
- 3) تقریب دوم (یادآوری) 177
- 4) نقد استاد - مد ظله -: 177
- 1) برخی می گویند بر فرض که الفاظ ادلۀ مجوزه اعم از ارادۀ فعلی و تعلیقی باشد، 179
- اشاره 179
- ب): مراد از ارادۀ تزویج چیست؟ ارادۀ فعلی یا تعلیقی یا اعم از آن دو؟ 179
- 2) ارادۀ فعلی: 180
- اشاره 182
- الف) استدراک (تذکری درباره وجه اول که دیروز عرض شد) 182
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 182
- اشاره 183
- قرائنی بر اعم بودن اراده در ما نحن فیه - نظر استاد دام ظلّه - 183
- ب): «اراده» در روایات بحث، اراده فعلی است یا اعم از فعلی و تعلیقی است؟ 183
- اشاره 185
- ج): آیا حکم جواز نظر در حق کسی که می تواند از راه دیگری مثل توکیل یک زن و غیره کسب اطلاع کند هم ثابت است؟ 185
- آقای خوئی به دو دلیل تمسک کرده اند: 186
- د) آیا زن هم می تواند به مردی که قصد ازدواج با او را دارد، نگاه کند؟ 187
- ه) آیا در خرید کنیز، می توان به او نگاه کرد؟ 188
- اشاره 188
- عدم جواز تعدی از باب «أمه» به باب «حرّه» 189
- اشاره 191
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه 191
- 1) متن مسئله 191
- الف - بررسی ادامۀ مسئلۀ 26 191
- 2) توضیح مسئله 191
- 3) کلام صاحب جواهر و مرحوم آقای خوئی قدس سرهما: 192
- 4) توضیح استاد - مد ظله - در بارۀ کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 193
- 5) توضیح آخر مسئله 194
- ب - بررسی مسئله 27 196
- 2) توضیح مسئله 196
- 1) متن مسئله 196
- 3) روایت عباد بن صهیب و اثبات اعتبار آن: 197
- 4) بررسی راههای دیگر بر اثبات وثاقت عباد بن صهیب 200
- 5) خلاصه بحث 201
- الف): استدلال به تعلیل روایت عَبّاد بن صهیب برای شمول حکم نسبت به اهل ذمّه و کفّار: 202
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- 1) فرمایش مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 202
- اشاره 202
- 2) نقد استاد - مد ظلّه 203
- 1) اختلافِ نقل روایت در کافی، فقیه و علل: 203
- ب): بررسی متن روایت عبّاد بن صهیب با نقل کلینی (ره) و صدوق (ره): 203
- الف): روایت کلینی (ره) در کافی: 203
- اشاره 203
- ج): روایت صدوق (ره) در علل الشرائع: 204
- ب): روایت صدوق (ره) در فقیه: 204
- 2) تفاوتهای موجود در نقل روایت مزبور و نقش آن در مفهوم روایت: 204
- 3) مرجّحات نقل کلینی در کافی و نتیجه گیری: 206
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 208
- 1) متن عروه و توضیح آن: 208
- اشاره 208
- الف): بررسی حکم جواز نظر به زنان بادیه نشین و روستانشینان: 208
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم درباره روایت جواز نظر به نساء اهل بوادی و تفسیر کلام سید پیرامون نظر ایشان: 209
- 3) کلام آقای خوئی نسبت به تفسیر عبارت مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 209
- اشاره 210
- اما بیان اشکال دلالتی روایت عباد بن صهیب: 210
- 4) وجه استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 210
- ب) بررسی یکی از شرائط جواز نظر به نساء اهل ذمه (شرط عدم تلذذ): 211
- 1) طرح بحث: 211
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم نسبت به حکم و اقتضای اولیه نظر مرد به زن: 212
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی در این مسئله و نیز تفسیر آیۀ غض: 212
- 4) اشکالات استاد - مد ظله - بر مرحوم آقای خوئی 214
- اشاره 215
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 215
- اشاره 216
- 1) استفاده از آیۀ «غض بصر» برای حرمت مطلق نظر 216
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) 216
- اشاره 216
- اشاره 217
- 3) نقد استاد مد ظله 217
- معنای آیۀ شریفه چیست؟ 217
- تفسیر دیگر آیۀ شریفه: 220
- ب): صورت دوم: 221
- اشاره 221
- نقد استاد مد ظله: 221
- اشاره 222
- 2) نقد استاد مد ظله 222
- 3) استدلال استاد بر حرمت نظر با ریبه به آیۀ شریفه «فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ...» 222
- منبع اصلی بحث: 223
- اشاره 224
- اشاره 224
- 1 - وجه اوّل: 224
- الف): وجه اشکال سیّد در جواز نظر به نساء بوادی و اعراب 224
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 224
- اشاره 224
- تقریر اوّل مقدمه مطویّه: (رفع حرج) 225
- تقریر دوّم مقدّمه مطویّه (الغاء احترام) 226
- اشاره 227
- 2 - وجه دوّم: 227
- پاسخ وجه دوم 228
- ب): اشکال در جواز نظر به نساء اهل ذمّه 229
- اشاره 229
- جهت اشکال این بزرگان را می توان اینگونه تقریر کرد: 230
- ج): عدم جواز نظر با ریبه 232
- د) اشکال در «حرمت نفسی» نظر با ریبه 233
- الف): حکم نگاه کردن به زنان اهل ذمه 235
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 235
- 1 - اشاره به اقوال علماء 235
- اشاره 235
- 2 - وجه عدم جواز نظر به اهل ذمه 236
- 3 - وجه جواز نظر به اهل ذمّه 237
- 4 - نظر استاد - مد ظلّه - در تفسیر روایت عباد بن صهیب 238
- ب): استدراکی درباره اشکال به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - در استفاده از آیه غضّ 239
- 1 - اشاره به کلام مرحوم آقای خوئی و اشکال آن 239
- 2) مقدمه پاسخ استاد - مد ظلّه - به اشکال 239
- 3 - اصل پاسخ استاد - مد ظلّه -: 240
- ج): تفسیر آیه شریفه غض 240
- 1 - مقدمه ای در استدلال بر حرمت مطلق جواز نظر با شهوت 240
- 3 - اشاره به عبائر اهل لغت 241
- 2 - معنای «غضّ» 241
- 4 - معنای «من» در آیه غضّ 242
- اشاره 244
- الف): خلاصه ای از بحث جلسه گذشته و نتیجۀ بحث روائی در مسئلۀ (روایت عباد بن صهیب و نحوۀ جمع مفاد آن با مفاد خبر سکونی): 244
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از مطالب این جلسه: 244
- نقد استاد - مد ظلّه -: 246
- اشاره 246
- ب): فرمایش مرحوم مصنف (ره) و نقد آن توسط استاد - مد ظله -: 246
- 1) تقریب استدلال به تنزیل مزبور: 247
- ج): استناد به «تنزیل اهل کتاب به منزلۀ اماء» برای جواز نظر به نساء اهل ذمّه: 247
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه - به استدلال مزبور: 248
- اشاره 250
- الف): بررسی و توضیح کلام محقق در حکم نظر به نساء اهل کتاب 250
- اشاره 250
- 1 - شیخ طوسی عبارتی در کتاب نهایه دارد که می فرماید «و النظر الی نساء اهل الکتاب و شعورهن لا بأس به 250
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از درس امروز: 250
- اشکال اول: 250
- اشاره 250
- 3 - توضیحی پیرامون نساء اهل کتاب (مقدمه) 251
- 2 - پاسخ محقق و دفاع از طرف شیخ: 251
- اشکال دوم: 251
- اشاره 252
- ب): بررسی مجدد روایت عبّاد بن صهیب (یادآوری و تکمیل) 252
- 1 - روایت عباد بن صهیب به نقل کافی در بعضی جهات یک نحوه اختلافاتی با نقل صدوق دارد 252
- 2 - کلام استاد مد ظله العالی در بیان مفاد روایت: (یادآوری و تکمیل) 254
- ج): معنای غض در آیۀ شریف (یادآوری و تکمیل) 255
- د) معنای «مِن» در آیۀ غضّ (یادآوری و تکمیل) 256
- اشاره 256
- 3 - رد مناقشه از طرف استاد مد ظله العالی و نظر ایشان در معنای «مِن» 256
- 1 - نقل اقوال: 256
- 2 - مناقشۀ محقق اردبیلی 256
- نظر استاد: 257
- 1 - آیا آیۀ شریفه مطلق است؟ 258
- الف): ادامۀ آیۀ شریفه «غضّ» 258
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه: 258
- اشاره 258
- 2 - تذکر یک نکته 259
- 3 - احتمالات در حدّ لزوم غضّ 259
- 1 - نگاهی به روایات 261
- ب): روایات واردۀ در بارۀ آیه غضّ 261
- 2 - روایت أبو عمرو الزبیری 261
- 3 - روایت سعد الاسکاف 262
- 5 - سند روایت أبو عمرو زبیری 263
- 4 - جمع بین این دو روایت 263
- ج): حالات سعد اسکاف 264
- 1 - ترجمۀ احوال 264
- 2 - جمع بندی کلمات ائمه رجال 265
- 4 - تذکری در بارۀ معجم رجال الحدیث 266
- 3 - تذکر نکته ای در رجال نجاشی: 266
- اشاره 268
- الف): بررسی کلام شیخ محمد عبده در بارۀ مفهوم «نِساءَنا» در آیۀ مباهله: 268
- 1 - خلاصۀ مدّعای شیخ محمد عبده: 268
- خلاصۀ این جلسه و جلسۀ پیش: 268
- جواب نقضی: 269
- 3 - ردّ کلام عبده از سوی استاد - مد ظلّه - 269
- پاسخ حلّی: 270
- نتیجه: 271
- ب): بحث در بارۀ مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ 31 سورۀ نور: 271
- اشاره 271
- الف شیخ احمد جزایری در کتاب خود قلائد الدّرر می گوید که مراد از نسائهن در آیه تمامی زنان و نساء می باشد 272
- تقریب این نظریه: 272
- ب): مرحوم مجلسی در مرآه العقول فرموده اند که این اضافه نکته ای معنوی هم دارد 272
- 1 - اقوال کسانی که معنای «نسائهنّ» را عام و وسیع می دانند: 272
- نقد استاد - مد ظلّه - 272
- نقد استاد - مد ظلّه - 273
- در قلائد الدّرر وجه دیگری نیز آمده و آن این است که مراد از «نسائهن» زنانی می باشد که شخص با آنان معاشرت و حشر و نشر دارد 273
- 2 - اقوال کسانی که مفهومی متضیق از «نِسائِهِنَّ» را پذیرفته اند: 274
- نقد استاد - مد ظلّه 274
- نظر مرحوم آقای خوئی - ره - 274
- نقد استاد - مد ظلّه - 274
- نظر أبو بکر جصّاص: 275
- اشاره 276
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 276
- آیۀ شریفه غضّ بصر 276
- دربارۀ «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» دو دیدگاه وجود دارد: 277
- 1) بحث ما در معنای «نِسائِهِنَّ» است، آیا جمیع نساء مورد نظر است یا صنف خاصی از نساء؟ 277
- اشاره 277
- الف - معنای «نِسائِهِنَّ» و معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ » در آیه شریفه: 277
- توجیه کلام صاحب جواهر 278
- اشاره 278
- 2) تنافی در کلام صاحب جواهر در تفسیر «نِسائِهِنَّ» و «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» 278
- ب - مصحّح اضافه «نساء» به «هنّ» با توجه به معنای نساء چیست؟ 279
- اشاره 279
- اشاره 280
- 2) نظر صاحب قلائد الدّرر 280
- 1) نظر علامه مجلسی 280
- اشاره 280
- پاسخ استاد: 280
- پاسخ استاد 281
- دیگری، جریاً علی الغالب 281
- پاسخ استاد 281
- اشاره 282
- نقد استاد 282
- 3) نظر أبو بکر جصّاص 282
- 4) نظر آقای خوئی 283
- کلام در تفسیر «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 31 سورۀ نور بود، تفاسیر مختلفی بر این عبارت شده است: 284
- اشاره 284
- تفسیر اولنِسائِهِنَّ : مطلق نساء 284
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 284
- وجه دوم: از اضافه، حریت استفاده می شود. 285
- تفسیر دوم نسائهن: حرائر 285
- وجه اول: ادعای ظهور در حرائر 285
- اشاره 285
- وجه سوم: به قرینه «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» مراد از «نِسائِهِنَّ» خصوص حرائر است. 288
- نقد استاد - مد ظله -: 288
- تقریب کلام مرحوم آقا حکیم (ره): 290
- نقد استاد - مد ظله -: 290
- اشاره 290
- نکتۀ اضافۀ نساء به «هنّ» 290
- تفسیر سوم نسائهن: ارحام و بستگان 290
- منابع اصلی بحث 291
- 1) طرح بحث 292
- الف):: معنای «مؤمنات» در آیه غضّ 292
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 292
- اشاره 292
- 2) توضیح قرائن اختصاص مؤمنات در آیه غضّ به احرار 293
- 3) پاسخ قرینۀ اول 294
- 4) بررسی دلیل دوم 295
- الف - مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفۀ 31 سورۀ نور: (یادآوری و تکمیل) 296
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 296
- 1) مقدّمه: 296
- اشاره 296
- 2) اشکال قول به «حرائر» (نقد و تقریب صاحب جواهر ره) 296
- 3) اشکال قول به «ارحام» 297
- 4) ابهام و اشکال موجود در کلام شیخ احمد جزائری: 297
- 5) کاربرد نساء مضاف در روایات به معنای ملازمین 298
- ب): اضافۀ نساء به اشخاص: 298
- اشاره 298
- الف): اضافۀ نساء به امکنه: 298
- ب - اشکالات مشترک وارده بر اقوال سه گانۀ مذکور و توجیه «معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» در آیه: 300
- 1) اشکالات مشترک میان سه قول: 300
- 6) نظر نهائی استاد - مد ظلّه - دربارۀ مراد از نسائهن: 300
- 2) بررسی استدلال مرحوم صاحب جواهر: 301
- 3) مراد از «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» بنا بر نظر مقبول استاد دربارۀ نسائهن: 301
- ج - بحث جواز نظر عبید به مالکۀ خود (یا جواز ابداء مالکه نسبت به عبد خود) 302
- 1) مقدّمه: 302
- 2) ادلۀ جواز ابداء زینت از سوی مولای زن در برابر عبد خود و فتاوای مربوطه: 303
- 3) مستندات مرحوم صاحب جواهر و نقد آن: 304
- 4) نتیجۀ بحث: 305
- 1) بررسی نظر سیّد دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 306
- الف - تکملۀ بحث دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- اشاره 306
- جهت اوّل: مخالفت با سیره: 307
- (بررسی دو اشکال بر نظر مختار در نسائهنّ) 307
- 2) تکمیل استدلال بر «نظر مختار» در مسئله: 307
- جهت دوم: 308
- 2) توضیحی درباره روایت: 309
- 1) ارزیابی سند روایت: 309
- اشاره 309
- ب - دومین دلیل عدم جواز الکشف لدی النساء الکافره - صحیح حفص بن البختری: 309
- 3) مفهوم لا ینبغی (بررسی نظر آیت الله خوئی ره) 310
- 4) تحقیق دربارۀ تعلیل این روایت 312
- اشاره 312
- نقد بیان آقای مطهری دربارۀ تعلیل روایت: 313
- نقد بیان آقای خوئی دربارۀ تعلیل روایت حفص 313
- 1 - توضیح کلام شیخ - قدس سرّه - در تبیان 315
- ج - در حکم جواز ابداء زینت برای زن های مسلمان (نه برای زن های کافره) 315
- 2) نظر استاد - مد ظلّه -: 316
- 1) نقل عبائر چند کتاب فقهی 317
- الف - ادامه بحث جلسه قبل ( اعضایی که زن مسلمان باید از زن کافر پوشیده بدارد.) 317
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 317
- اشاره 317
- اشاره 317
- 2) آیا شیخ طوسی دو قول در مسئله دارد؟ 318
- 3) آیا شیخ طوسی پوشیدن وجه و کفین را هم از زن کافر لازم می داند؟ 319
- 4) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله 320
- 1) متن مسئله 321
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 321
- ب - بررسی مسئله 29 321
- 3) نظر استاد مد ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 322
- 4) استدلال بر حرمت نظر به فرج مرأه در حال جماع 323
- 5) مناقشه در دلالت روایت وصیه النبی صلی الله علیه و آله 324
- 6) روایات معارض با حرمت نظر 325
- ج - بررسی مسئله 30 327
- 1) متن مسئله 327
- اشاره 327
- 3) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 327
- 2) توضیح مسئله 327
- جهت اوّل بحث (خنثی طبیعت ثالثه است) 328
- جهت سوم: (عدم تنجیز علم اجمالی در مسئله خنثی) 329
- 4) خلاصه نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 330
- اشاره 331
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 331
- الف - دو نکته در تتمه بحث جلسه قبلی - نظر به عورت زوجه 331
- 1) در جلسه قبل عرض کردیم که تنها کسی که نظر به فرج زوجه را حرام دانسته، ابن حمزه در وسیله است، 331
- 2) فهرستی از مباحث در مسئله «نگاه» 333
- ب - «حکم نگاه کردن» و مباحث مربوط به آن 333
- 1) متن عروه مسئله 31: 333
- اشاره 334
- 3) تفصیل مباحث نظر بحث اوّل: 334
- قائلین به انحصار استثناء وجه و کفین از حرمت نظر 334
- مرحله دوم: (عدم انحصار استثناء از حرمت نظر در وجه و کفین) 335
- اقوال علمای امامیه 336
- نقد فرمایش آقای داماد 338
- 4) بحث دوم: از مباحث نظر در خصوص ملازمۀ بین حرمت کشف و حرمت نظر و نیز جواز کشف و جواز نظر، 338
- فرمایش آقای داماد: - ملازمه عرفی است نه عقلی 338
- اشاره 338
- اشاره 341
- 1) قول دیگر در مستثنیات از حرمت نظر مرد به زن 341
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 341
- الف - تذکراتی در تکمیل بحث سابق 341
- 3) مقدمه ای در تکمیل بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 342
- 4) مقدمه ای دیگر در بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 345
- 5) تطبیق دو مقدمه قبل بر محل بحث 346
- 1) ادله مرحوم آقای خوئی ره 347
- ب - دلیل بر عدم جواز نظر به اجنبیه 347
- اشاره 347
- 2) بررسی ادله فوق توسط استاد - مد ظلّه 348
- 3) دلیل دیگر بر حرمت نظر به اجنبیه 349
- *نظر گروهی از متأخرین 350
- اشاره 350
- اشاره 350
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 350
- 1) بررسی ادعای اجماع بر حرمت 350
- الف - حکم نگاه زن به مرد 350
- 2) استظهار از کلام شیخ و ابن ادریس 351
- *نظر قدماء 351
- 3) مناقشه در استظهار 352
- 5) بررسی دلیل معتبر در مسئله 353
- 4) تأکید بر عدم اجماعی بودن مسئله 353
- 6) مختار استاد - مد ظلّه 354
- ب - استثناء از حرمت نظر زن به مرد 354
- 1) نظر فقهای معاصر 354
- 2) بیان مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه بر جواز نظر (با توضیحاتی از استاد - مد ظله -) 355
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 357
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 357
- اشاره 357
- 2) بررسی کلام آقای حکیم ره 357
- الف - تکمیل بحث در جواز نظر زن به وجه و کفین مرد 357
- ب - دلیل اجتهادی عام بر عدم جواز نظر زن و مرد به طرف مقابل 359
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 359
- 3) کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 360
- 2) توضیح اشکال اوّل توسّط استاد - مد ظلّه 360
- 4) تأیید اشکال دوم مرحوم آقای حکیم ره 362
- 5) نظر استاد - مد ظلّه -- در معنای غضّ بصر 363
- اشاره 363
- دو اشکال و پاسخ آنها 365
- 7) نکته ای درباره کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- 6) بررسی شواهد ذکر شده در کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- 8) اشاره به کلام ارباب لغت در معنای واژه «غضّ» 366
- کتاب العین منسوب به خلیل بن احمد: 367
- ضمیمه درس شماره 44: عبائر برخی از لغویان در کلمۀ غضّ 367
- 9) خلاصه بحث 367
- تهذیب اللغه 35:16 368
- معجم مقاییس اللغه 383:4 (ابن فارس) 368
- جمهره اللغه (ابن درید): 368
- المفردات (للراغب): 369
- مجمل اللغه (ابن فارس): 369
- الصحاح (الجوهری): 369
- المحیط (صاحب بن عبّاد) 369
- اساس البلاغه (زمخشری) 369
- اشاره 369
- حدیث العطاس 369
- المصباح المنیر 370
- لسان العرب 370
- 1) اشکال مرحوم آقای حکیم و مؤیّداتی بر آن: 371
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 371
- الف - بررسی احتمال حمل آیه بر حرمت نظر به عورت (اشکال دوم آقای حکیم «ره»): 371
- اشاره 371
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه -: 372
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 372
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 374
- ب - بررسی دلالت آیه بر عموم وجوب یا اولویت غض نسبت به جنس مخالف: 375
- 1) بیان اشکال مرحوم آقای حکیم (با توضیح استاد «مد ظله»): 375
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 376
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 376
- 2) مناقشۀ استاد - مد ظله در این استدلال: 376
- 1) بیان مدّعای مرحوم آقای شعرانی و مرحوم آقای داماد در این باره: 378
- اشاره 378
- ج - توضیح نظر مرحوم آقای شعرانی دربارۀ عدم استثنای وجه و کفین: (معنای «إِلاّ ما ظَهَرَ» ) 378
- 2) بیان استدلال مرحوم آقای شعرانی (ره): 378
- الف - تفسیر «ما ظَهَرَ» در کلام مرحوم آقای شعرانی و مرحوم داماد 381
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 381
- 1) احتمالات سه گانه 381
- اشاره 381
- 3) توضیح کلام مرحوم آقای شعرانی و بیان تتمۀ فرمایش مرحوم آقای داماد 383
- 2) کلام مرحوم آقای داماد 383
- 4 - تقریب استاد «مد ظله» از کلام مرحوم آقای شعرانی (ره) 384
- 1 - تعبیر آقای شعرانی به «مستوعب بودن» از دو جهت دارای مسامحه است: 385
- ب - مسامحاتی در کلام مرحوم آقای شعرانی 385
- 2) قید متصل و منفصل در مستثنی 386
- ج) جایگاه روایت در بیان مرحوم آقای داماد و مرحوم آقای شعرانی 387
- 1) در خصوص بیان آقای داماد که حکم حجاب را تأسیسی دانسته، 387
- 2) آقای شعرانی معتقد شده اند که ذکر این موارد در روایات، «جریاً علی الغالب» است. 387
- 4) حلّ مسئله از نظر استاد مد ظلّه 388
- 3) اشکال بر بیان مرحوم آقای شعرانی 388
- الف):: اشکالی بر بیان مرحوم آقای شعرانی (ره) و مرحوم آقای داماد (ره): 390
- اشاره 390
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 390
- ب):: متعلق غض بصر چیست؟ 392
- 2) توضیح یک اشتباه 398
- 1) متن مسئله 398
- اشاره 398
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 398
- الف - بررسی مسئله 51 398
- 3) توضیح مسئله 400
- 4) یک استثناء از عدم لزوم ستر بر مرد 401
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظلّه 403
- 6) قید لازم در محل بحث 404
- 1) عنوان ابحاث لازم 405
- ب - طرح بحث دربارۀ وجه و کفین و قدمین 405
- 7) خلاصه بحث 405
- 2) بررسی یک نکته در بارۀ استثناء منقطع 406
- 1) تقریب استدلال به آیه: 408
- اشاره 408
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 408
- اشاره 408
- الف - بحث در بارۀ دلالت آیۀ غضّ بر عموم وجوب ستر: 408
- 1) تقریب استدلال: 411
- اشاره 411
- ب - بحث در بارۀ دلالت «لا یبدین زینتهنّ الاّ ما ظهر» بر عموم وجوب ستر: 411
- 2) نقد استدلال: 412
- 3) بحث تفسیری در تطبیق «ما ظَهَرَ» بر ثیاب 413
- نقد استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم مطهری: 414
- اشاره 414
- 1) بیان استدلال: 415
- 2) روایات مورد استدلال: 415
- نتیجه بحث: 416
- 3) پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال مزبور: 416
- الف - دلیل اوّل: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ ... وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ» 417
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 417
- اشاره 417
- ب - دلیل دوم: آیۀ شریفه «لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها ... وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ...» 418
- استدلال آقای خوئی 418
- نقد استدلال آقای خوئی توسط استاد - دام ظلّه 420
- ج - دلیل سوم: روایات 422
- اشاره 422
- معنای روایت بنظر استاد - مد ظلّه 423
- نقد معنای مورد نظر آقای خوئی 423
- اشاره 425
- الف - ادامۀ ادلۀ عامه بر حرمت نظر به اجنبیّه 425
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 425
- 1) روایت أبو هریره و عبد الله بن سنان 425
- اشاره 426
- اشاره 426
- ب - روایت محمد بن سنان 426
- 2 - نقد استدلال به روایت سنداً و دلاله: 426
- در اینجا دو مطلب قابل دقت است: 426
- سند روایت: 427
- دلالت روایت: 428
- نکتۀ حدیثی 429
- 1) بررسی اقوال 430
- ج - اقوال فقهاء 430
- نتیجۀ مباحث گذشته 430
- نظر دوم: حرمت نظر به وجه و کفین مطلقاً 431
- 2) دسته بندی اقوال 431
- نظر اول: جواز نظر به وجه و کفین مطلقاً (نظر اول و غیر آن) 431
- 3) بررسی کلام صاحب ریاض 432
- نظر سوم: تفصیل بین نظره اولی و ثانیه 432
- 4) توضیح بیان شیخ طوسی در مبسوط 433
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 434
- اشاره 434
- الف - بررسی نظر شیخ طوسی در بارۀ جواز نظر به وجه و کفّین در کتاب خلاف: 434
- ب - بررسی نظر شیخ مفید در مقنعه در بارۀ عدم جواز نظر به وجه و کفّین: 436
- ج) نظر شیخ صدوق در بارۀ نظر به وجه و کفّین 439
- د - اشاره به برخی نکات از کتاب اسداء الرغاب (راجع به بحث حجاب) 440
- تذکر به مناسبت ماه مبارک رمضان 442
بودن گوینده ناسازگار باشد، «من» زائده معنای تازه ای ندارد ولی ممکن است در زیبایی کلام دخیل باشد، البته شاید ما این جهت حسن را درک نکنیم ولی اهلش درک می کنند. پس «من» زائده مفید معنا نیست ولی بی فایده نمی باشد.
سیبویه قول اخفش را انکار کرده و گفته «من» زائده نیست، در کشاف قول سیبویه را تقویت کرده و در توضیح آن آورده که علّت آوردن «من» بر سر ابصار و نیاوردن آن بر سر فروج آن است که حفظ فروج در غالب موارد لازم است و تنها در حالتهای استثنائی همچون اضطرار حفظ فرج جایز می گردد و پس می توان علی وجه الاطلاق حفظ فرج را لازم دانست، ولی باب نظر چنین نیست، چون نگاه به محارم و نیز نگاه به وجه و کفین زنان اجنبی (بنا بر مبنای استثناء وجه و کفین) و...
جایز می باشد پس به طور کلی نمی توان نظر را محرم دانست بلکه تنها قسم خاصی از آن ممنوع است و از این رو در اینجا کلمه «من» آورده شده است.
نقل سایر اقوال و بررسی آنها را به جلسات آینده موکول می کنیم، «ان شاء اللّه».
«* و السلام *»